Η κριτική σκέψη είναι μια σύνθετη νοητική διεργασία, την οποία ακολουθεί το ανθρώπινο μυαλό, για πάρει μια απόφαση ή για να επιλύσει κάποιο πρόβλημα. Οι άνθρωποι που έχουν αναπτύξει την κριτική τους σκέψη, είναι από τη φύση τους ενεργοί και καθόλου παθητικοί. Είναι ανοιχτοί σε νέες ιδέες και προοπτικές.
Είναι πρόθυμοι να αμφισβητήσουν τις ιδέες, τα πιστεύω τους και να διερευνήσουν και άλλα στοιχεία. Τα πραγματικά γεγονότα μπορεί να είναι δεδομένα, αλλά το πώς θα τα ερμηνεύσουμε, είναι κάτι που μπορεί να διαφέρει.
Τα πιο γόνιμα χρόνια ανάπτυξης της κριτικής σκέψης είναι τα πρώτα δεκαπέντε της ζωής του ανθρώπου.
Οι δεξιότητες κριτικής σκέψης είναι σημαντικές για τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών.
Η εισαγωγή αυτών των δεξιοτήτων μπορεί να αρχίσει ήδη από την προσχολική ηλικία. Είναι σημαντικό οι δεξιότητες ανάλυσης, σύγκρισης και σύνθεσης να αναπτυχθούν σε μικρή ηλικία, ώστε οι μαθητές να μπορούν να τις εφαρμόσουν σε κατάλληλες καταστάσεις, είτε στην ακαδημαϊκή ή την προσωπική τους ζωή.
Τι να κάνετε για να αναπτύξετε την κριτική σκέψη στα παιδιά
Ενθαρρύνετε τα παιδιά να κάνουν ερωτήσεις. Οι γονείς θα πρέπει να ενθαρρύνουν να εκφράζουν τις αντιρρήσεις τους σε κάτι που δεν τους φαίνεται λογικό.
Ζητήστε από τα παιδιά να προτείνουν εναλλακτικές επεξηγήσεις και λύσεις. Είναι ωραίο να παίρνετε μια σωστή απάντηση. Όμως, πολλά προβλήματα έχουν περισσότερες από μία λύσεις. Όταν τα παιδιά εξετάζουν πολλαπλές λύσεις, μπορούν να γίνουν πιο ευέλικτοι στοχαστές.
Δώστε τους διευκρινισμένες έννοιες. Τα παιδιά θα πρέπει πρακτικά να θέτουν τα πράγματα με τα δικά τους λόγια, διατηρώντας παράλληλα την έννοια ανέπαφη.
Προωθήστε τα ώστε να σκεφτούν με ποιον τρόπο μπορεί να επιλύσουν ένα πρόβλημα που μπορεί να έχει δημιουργηθεί και διευρύνετε τις εναλλακτικές που μπορεί να παρουσιαστούν.
Καθιερώστε την συζήτηση της επικαιρότητας. Διαβάστε κάθε Κυριακή μαζί με το παιδί ένα άρθρο στην εφημερίδα και συζητήστε πάνω σε αυτό.
Ενισχύστε την κριτική σκέψη μέσω του παιχνιδιού. Παίζοντας μαζί με το παιδί, προωθήστε το να βρει μόνο του την ιστορία του παιχνιδιού ή ζητήστε του να σκεφτεί ποια υλικά θα χρειαστούν και πως θα χρησιμοποιηθούν ώστε να μαγειρέψετε το αγαπημένο του φαγητό ή γλύκισμα.
Ζητήστε του κατά την διαδικασία του ύπνου, να σκεφτεί και να αφηγηθεί το ίδιο σε εσάς ένα παραμύθι.
Μην περιορίσετε την κριτική τους σκέψη στα καθημερινά θέματα. Ενθαρρύνετε τα παιδιά να συζητήσουν και να αιτιολογήσουν ηθικά, δημόσια ή πολιτικά θέματα.
Προωθήστε τη γραφή. Η διαδικασία της γραφής βοηθά τους μαθητές να αποσαφηνίσουν τις εξηγήσεις τους και να οξύνουν τα επιχειρήματά τους.
Τα αφήνουμε να αποφασίζουν
Παρακινούμε τα παιδιά να παίρνουν αποφάσεις, από μόνα τους. Είναι καλό να αποφασίζουν ακόμα και για θέματα όπως το τι θα φορέσουν.
Και κάθε απόφασή τους είναι καλό να συνοδεύεται από την ανάλογη επεξήγηση, δηλαδή να τους δίνεται η ευκαιρία και ο χρόνος να υποστηρίζουν τις επιλογές τους και να εξηγούν πώς κατέληξαν στην κάθε τους απόφαση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τελικά η οικογένεια θα εφαρμόζει τις δικές τους αποφάσεις, όποιες κι αν είναι, όμως κάποιες φορές είναι καλό να γίνει και αυτό.
Όταν κάποια απόφαση του παιδιού εφαρμόζεται, ακολουθείται από συζήτηση για το ποιες συνέπειες είχε, ποια θέματα ή προβλήματα δημιούργησε, ποιους επηρέασε θετικά, ποιους αρνητικά κ.ο.κ.
Επίσης, δίνουμε πάντα την ευκαιρία στο παιδί να αξιολογήσει τη δική του απόφαση και να καταλήξει σε συμπέρασμα για το αν θα την ξαναέπαιρνε την ίδια ή αν θα έπαιρνε μια άλλη βελτιωμένη εκδοχή της απόφασης αυτής.
Σε τι χρησιμεύει
Η πραγματική δημιουργική σκέψη απαιτεί τη χρήση της κριτικής σκέψης, η οποία αναπτύσσει την περιέργεια, την ευελιξία, και κρατάει το μυαλό μας ανοιχτό. Στην πραγματικότητα, η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης μπορεί να κάνει τα παιδιά πιο έξυπνα, πιο ανεξάρτητα, και πιο δημιουργικά.