Η γνωστική ευελιξία είναι σημαντική για την επιβίωση. Από την παιδική κιόλας ηλικία, θα μπορούσαμε να εκπαιδευόμαστε με τέτοιο τρόπο, ώστε να σκεφτόμαστε προσαρμοστικά, να καινοτομούμε και να αμφισβητούμε τους κανόνες, όταν αυτοί είναι παράλογοι ή μας εμποδίζουν να ευημερήσουμε.
Διαβάστε επίσης: Παιδιά: Αφήστε τα να βαρεθούν, είναι εποικοδομητικό!
Ένα παιδί μπορεί να «χακάρει» το σύστημα, να επινοήσει τους δικούς του όρους, χωρίς βέβαια να γίνεται άδικο με τους άλλους και πάντα με οδηγό τη νοημοσύνη. Έτσι έχει περισσότερες πιθανότητες στο μέλλον να γίνει ένας δημιουργικός άνθρωπος και όχι κάποιος που απλώς εκτελεί εντολές.
Όταν οι κανόνες «παραβιάζονται» με τέτοιο τρόπο που να επωφελείται η γνωστική ευελιξία του παιδιού, δεν σημαίνει πάντα ότι το παιδί είναι ανυπάκουο. Οι γονείς μπορούν να αξιοποιήσουν αυτή την τάση του να αμφισβητεί και με την καθοδήγησή τους να το βοηθήσουν να καλλιεργήσει το χάρισμα της κανοτόμου σκέψης.
Κανόνες και εγκέφαλος
Η καινοτόμος σκέψη γεννιέται όταν αμφισβητούμε τα συστήματα, που οι άλλοι θεωρούν δεδομένα. Έρευνες στη νευροεπιστήμη δείχνουν ότι η προσαρμοστική σκέψη ενεργοποιεί ταυτόχρονα πολλαπλά εγκεφαλικά δίκτυα.
Ένα σημείο του εγκεφάλου ενεργοποιεί τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων, ενώ ένα άλλο εντοπίζει πότε μια στρατηγική δεν λειτουργεί και σηματοδοτεί την ανάγκη αλλαγής. Αυτή η νευρωνική ευελιξία είναι που επιτρέπει τη ριζοσπαστική καινοτομία.
Παιδί και ρίσκο
Τα παιδιά φυσικά έχουν διάθεση να πάρουν ρίσκα και θα είναι πολύ πιθανό να πετύχουν, ιδίως αν νιώθουν ασφαλή όταν το κάνουν. Το πρόβλημα είναι ότι τα σχολεία και οι οικογένειες συχνά καταπνίγουν αυτή την ευελιξία, καθώς αντί να τη βλέπουν ως δημιουργικότητα, την ερμηνεύουν σαν «ανάρμοστη συμπεριφορά».
Παιδί στο σχολείο
Η παραδοσιακή εκπαίδευση, χρόνια τώρα, κάτα βάση ανταμείβει τη συμμόρφωση περισσότερο από την ελεύθερη σκέψη, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία. Με τα τυποποιημένα τεστ, τους αυστηρούς στόχους και τα χρονικά όρια, συνήθως οι μαθητές μαθαίνουν να αναπαράγουν σωστές απαντήσεις, αντί να αναπτύσσουν την κριτική τους ικανότητα.
Η εμμονή με την αποδοτικότητα και την «κάλυψη της ύλης» συχνά δεν τους αφήνει χρόνο για δημιουργική σύγχυση, η οποία και αποτελεί ένα βασικό στάδιο της καινοτομίας. Επίσης, όταν οι εκπαιδευτικοί δίνουν αμέσως απαντήσεις, τα παιδιά δεν μαθαίνουν ποτέ να αντέχουν την αβεβαιότητα και αυτό οδηγεί σε μαθητές που απλως εκτελούν και συνεχίζουν μια δεδομένη γνώση, αλλά δεν επανεφευρίσκουν.
Καινοτόμο παιδί και γονείς
Οι γονείς αντιμετωπίζουν ένα δύσκολο δίλημμα. Αν θα μεγαλώσουν παιδιά που υπακούν σε κανόνες για να πετύχουν ή αν είναι πιο σοφό να τα εμπνεύσουν με το γνωστικό θάρρος να αμφισβητούν κανόνες, όταν χρειάζεται.
Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς για να ενισχύσετε την τάση των παιδιών για δημιουργική αμφισβήτηση;
- Δημιουργήστε ασφαλείς χώρους, για να μπορούν τα παιδιά να παίρνουν κάποια ρίσκα, χωρίς να φοβούνται ότι θα αποτύχουν.
- Σχεδιάστε προκλήσεις χωρίς προκαθορισμένες λύσεις και κάνετέ τους ερωτήσεις που έχουν πάνω από μία σωστές απαντήσεις.
- Αποδεχτείτε τις αποτυχίες τους, αν αυτές συμβούν.
- Αμφισβητήστε μαζί ό,τι φαίνεται να μην εξυπηρετεί έναν σκοπό και βρείτε τρόπους βελτίωσης.
Πότε είναι καλό να «σπάνε» οι κανόνες;
Το ζήτημα είναι οι κανόνες να παραβιάζονται όχι απερίσκεπτα, για να προκληθεί χάος, αλλά όταν είναι ανάγκη να λυθεί ένα πρόβλημα. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν πότε οι κανόνες εξυπηρετούν ένα σκοπό και πότε γίνονται εμπόδιο για καλύτερες λύσεις. Αυτό απαιτεί κριτική σκέψη και κρίση, δεν είναι θέμα υπακοής ή αντίστασης.