Είναι μια ερώτηση που απασχολεί γονείς, δασκάλους και ειδικούς εδώ και δεκαετίες: η ευφυΐα είναι έμφυτη ή επίκτητη; Και όσο κι αν η επιστήμη έχει εξελιχθεί, η αλήθεια είναι πως η απάντηση δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Γιατί, τελικά, δεν έχει τόση σημασία από πού προέρχεται η νοημοσύνη, αλλά τι κάνουμε με αυτήν και πώς βοηθάμε το παιδί.
Το IQ δεν λέει όλη την αλήθεια
Η ψυχολογία παλεύει εδώ και πάνω από έναν αιώνα να ορίσει τι σημαίνει «ευφυΐα». Έχουν δημιουργηθεί τεστ, έννοιες όπως το «γενικό IQ» (γνωστό και ως Spearman’s g), και σχολές σκέψης που διαφωνούν έντονα μεταξύ τους. Όμως ακόμα και σήμερα δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία για το αν το IQ μπορεί όντως να αποτυπώσει το πόσο «έξυπνος» είναι κάποιος.
Διαβάστε επίσης: Μην τρέχετε να γεμίσετε το κενό- Η… βαρεμάρα του παιδιού, του κάνει καλό
Αυτό που γνωρίζουμε με σιγουριά, όμως, είναι πως υπάρχουν συνήθειες και παράγοντες που μπορούν να ενισχύσουν την «πραγματική» ή, όπως την αποκαλούν οι ειδικοί, αποτελεσματική ευφυΐα (effective IQ). Δηλαδή, την ικανότητά μας να χρησιμοποιούμε το μυαλό μας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ανεξαρτήτως του «δείκτη ευφυΐας» που έχουμε κληρονομήσει ή μας έχουν αποδώσει.
Τι «ρίχνει» το IQ μας στην καθημερινότητα
Πολλές φορές, είμαστε εμείς οι ίδιοι που σαμποτάρουμε τις νοητικές μας ικανότητες. Λίγος ύπνος, πολύ κινητό, ακατάπαυστη πληροφόρηση, έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, όλα αυτά δημιουργούν ένα θολό μυαλό που δεν μπορεί να λειτουργήσει με καθαρότητα, συγκέντρωση και δημιουργικότητα.
Πόσες φορές, άλλωστε, δεν αισθανόμαστε «μπλοκαρισμένοι» χωρίς να συμβαίνει κάτι ιδιαίτερο; Συχνά η απάντηση είναι τόσο απλή όσο ένα βραδινό ξενύχτι ή το ότι περάσαμε τρεις ώρες σκρολάροντας μηχανικά στο κινητό.
Μπορεί ένα παιδί να γίνει πιο έξυπνο;
Το θετικό νέο είναι πως μπορούμε να ενισχύσουμε τις γνωστικές μας ικανότητες μέσα από συγκεκριμένες στρατηγικές. Να μερικές που υποστηρίζονται από επιστημονικές μελέτες:
1. Ύπνος, κίνηση και περιέργεια
Ο εγκέφαλος λειτουργεί καλύτερα όταν τον σεβόμαστε. Επάρκεια ύπνου, τακτική σωματική άσκηση και ενεργή περιέργεια για τον κόσμο γύρω μας είναι τρεις από τους ισχυρότερους ενισχυτές της αποτελεσματικής ευφυΐας.
2. Εναλλαγή θεμάτων (interleaving)
Αντί να μελετάμε ένα μόνο πράγμα κάθε φορά, το να αλλάζουμε μεταξύ θεμάτων και να δοκιμάζουμε τον εαυτό μας βοηθά στην καλύτερη αφομοίωση της πληροφορίας. ακόμη κι αν φαίνεται πιο δύσκολο αρχικά.
3. “Σπασίματα” πληροφορίας και μνημονικά τεχνάσματα
Η τεχνική του “chunking”, δηλαδή το να ομαδοποιούμε πληροφορίες σε ενότητες, καθώς και η χρήση “μνημονικών παλατιών” (memory palaces) αποδεικνύεται εξαιρετικά αποτελεσματική στην ενίσχυση της μνήμης και της ανάκλησης πληροφοριών.
4. Μάθηση σε κίνηση και μέσω εμπειρίας
Ο εγκέφαλος μας εξελίχθηκε όχι για να κάθεται σε θρανία, αλλά για να μαθαίνει μέσα από την κίνηση και την αλληλεπίδραση. Γι’ αυτό και η βιωματική μάθηση, οι συζητήσεις και η εξερεύνηση νέων εμπειριών είναι τόσο αποτελεσματικά μέσα εκπαίδευσης.
5. Μάθε ρωτώντας
Τα πιο «κοφτερά» μυαλά δεν είναι εκείνα που έχουν τις απαντήσεις, αλλά εκείνα που συνεχίζουν να κάνουν ερωτήσεις. Όπως τα παιδιά. Η συνεχής αναζήτηση και η αμφισβήτηση οδηγούν στη βαθύτερη κατανόηση και τη νοητική ευλυγισία.