Όταν συμβαίνει ένα τρομακτικό ή σοκαριστικό γεγονός, οι ενήλικες συχνά δυσκολεύονται με το τι θα πουν στα παιδιά γι’ αυτό. Πολλοί γονείς ελπίζουν ότι η σιωπή θα προστατεύσει τα νεαρά μυαλά από το κακό. Όμως ισχύει αυτό;
Διαβάστε επίσης: Έφηβοι: Κινούνται λιγότερο από πριν;
Παιδιά και φόβοι
Όμως τα παιδιά είναι παρατηρητικά και ιδιαίτερα ευαίσθητα στο περιβάλλον τους. Ακόμη κι όταν τα λόγια αποσιωπώνται, αντιλαμβάνονται αλλαγές στον τόνο της φωνής, στις εκφράσεις του προσώπου, στις ρουτίνες και στο συναισθηματικό κλίμα γύρω τους. Στην πραγματικότητα, κοιτούν τους ενήλικες για να καταλάβουν πώς να αντιδράσουν και πώς να νιώσουν απέναντι σε τέτοια γεγονότα.
Όταν συμβαίνει κάτι κακό, τα παιδιά δεν χρειάζονται όλες τις λεπτομέρειες, χρειάζονται ωστόσο ειλικρινή καθοδήγηση, διαβεβαίωση και συναισθηματικό «κρατημα» από τους ενήλικες που εμπιστεύονται.
Τα παιδιά βιώνουν τον φόβο διαφορετικά
Τα παιδιά επεξεργάζονται τα τρομακτικά γεγονότα μέσα από το δικό τους αναπτυξιακό τους φίλτρο, άρα βιώνουν τον φόβο διαφορετικά από τους ενήλικες.
- Τα πολύ μικρά παιδιά σκέφτονται κυριολεκτικά και μπορεί να πιστεύουν ότι ο κίνδυνος είναι κοντά ή συνεχίζεται.
- Τα παιδιά σχολικής ηλικίας συχνά κάνουν άμεσες ερωτήσεις και «ξαναπαίζουν» τα γεγονότα στο μυαλό τους, αναζητώντας προβλεψιμότητα και νόημα.
- Οι έφηβοι σκέφτονται πιο αφηρημένα και παλεύουν με ζητήματα δικαιοσύνης, ασφάλειας και νοήματος.
Σε όλες τις ηλικίες, τα παιδιά θέτουν σιωπηρά τα ίδια ερωτήματα: «Είμαι ασφαλής; Μπορώ να μιλήσω γι’ αυτό; Θα με βοηθήσει κάποιος να καταλάβω τι νιώθω;»
Γιατί η σιωπή μπορεί να αυξήσει το άγχος
Όταν οι γονείς αποφεύγουν να μιλήσουν για τρομακτικά γεγονότα, το παιδί προσπαθεί να τα ερμηνεύσει μόνο του, συχνά συμπληρώνοντας τα κενά με υπερβολικούς φόβους ή ενοχές για το ίδιο του το συναίσθημα.
Χωρίς καθαρές, κατάλληλες για την ηλικία εξηγήσεις, μπορεί να καταλήξει να πιστεύει ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος και ότι οι ανησυχίες του είναι «πολύ μεγάλες», «λάθος» ή βάρος για να τις μοιραστεί.
Όταν τα συναισθήματα κρύβονται αντί να εκφράζονται, τα παιδιά είναι λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν συναισθηματική υποστήριξη, αυξάνοντας τον κίνδυνο να υποφέρουν σιωπηλά και να αναπτύξουν άγχος ή κατάθλιψη με τον καιρό. Οι ήρεμες, ανοιχτές συζητήσεις βοηθούν να μη μεγαλώνει ο φόβος στην απομόνωση.
Πώς να μιλήσετε στα παιδιά για τρομακτικά γεγονότα
1. Ξεκινήστε με απλή, ειλικρινή γλώσσα
Τα παιδιά χρειάζονται σαφήνεια, όχι πολυπλοκότητα. Χρήσιμη φράση είναι το «συνέβη κάτι τρομακτικό και είναι εντάξει να μιλήσουμε γι’ αυτό».
2. Αποφύγετε τις γραφικές λεπτομέρειες
Μια βασική εξήγηση αρκεί. Δεν χρειάζεται να μπούμε σε όλες τις λεπτομέρειες για να καταλάβουν τι έγινε. Κάποια πράγματα είναι για τους μεγάλους, όχι για τα παιδιά.
3. Κάντε ερωτήσεις χωρίς να πιέζετε
Τα παιδιά επεξεργάζονται με τον δικό τους ρυθμό. Μπορείτε να ρωτήσετε το παιδί «τι έχεις ακούσει για αυτό που συνέβη;». Για παιδιά που δυσκολεύονται να εκφραστούν, μπορείτε να πείτε κάτι σαν «μπορούμε απλώς να καθίσουμε μαζί».
4. Διορθώστε παρανοήσεις με ήπιο τρόπο
Μπορείτε να πείτε στο παιδί «δεν συμβαίνει συνέχεια αυτό, ακόμη κι αν έτσι μοιάζει».
5. Ενισχύστε στα παιδιά το αίσθημα ασφάλειας
Πείτε του «η δική σου δουλειά είναι να είσαι παιδί, η δική μου είναι να μας κρατάω ασφαλείς» ή απλώς «είμαι εδώ για σένα».
6. Εστιάστε στους ανθρώπους που βοηθούν
Ενισχύστε στο παιδί την αίσθηση ότι δεν είναι μόνο και αβοήθητο. Ότι οι άνθρωποι αλληλοβοηθιούνται. Πείτε του «ακόμη και στις δύσκολες στιγμές, οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον»
7. Επικυρώστε τα συναισθήματα χωρίς να εντείνετε τον φόβο
Ο φόβος μπορεί να φανεί ως προσκόλληση, κλάμα, ευερεθιστότητα ή ακόμη και με αλλαγές στον ύπνο. Μπορείτε να του επικυρώσετε αυτό που νιώθει λέγοντας «βγάζει νόημα που φοβάσαι, είναι λογικό, μην ανησυχείς όμως δεν είσαι μόνος/η σε αυτό».