Γύρω στον έναν χρόνο, η γλωσσική ανάπτυξη βρίσκεται σε φάση ταχείας εξέλιξης. Ακόμη κι αν το παιδί δεν λέει λέξεις, ο εγκέφαλός του επεξεργάζεται συνεχώς ήχους, συσχετίζει αντικείμενα με ονομασίες και μαθαίνει τις βασικές δομές επικοινωνίας. Την ίδια στιγμή, η γνωστική ανάπτυξη – η κατανόηση του «πώς λειτουργούν τα πράγματα» – γίνεται μέσα από δοκιμή, λάθη και αλληλεπίδραση με το περιβάλλον.

Σύμφωνα με τη σύγχρονη έρευνα στη γλωσσική ανάπτυξη, το πιο αποτελεσματικό ερέθισμα για τα παιδιά είναι η πλούσια, απλή και επαναλαμβανόμενη γλώσσα, συνδεδεμένη με πραγματικές εμπειρίες.

Διαβάστε επίσης: Τα σημάδια ότι το παιδί είναι έτοιμο να περπατήσει

Αντίστοιχα, στην επίλυση προβλήματος, τα παιδιά χρειάζονται δομημένες αλλά ανοιχτές δραστηριότητες που ενισχύουν τον πειραματισμό και την κατανόηση αιτίου–αποτελέσματος.

Οι παρακάτω δραστηριότητες είναι ασφαλείς, ρεαλιστικές και μπορούν να ενταχθούν στην καθημερινότητα χωρίς ειδικό εξοπλισμό:

Δραστηριότητες που ενισχύουν την ανάπτυξη του λόγου

Η περιγραφή του περιβάλλοντος καθώς περπατάτε – στο σπίτι, στη γειτονιά, στο σούπερ μάρκετ – είναι από τις πιο αποτελεσματικές πρακτικές για την ενίσχυση της κατανόησης λέξεων. Το παιδί συνδέει τον ήχο της λέξης με το αντικείμενο που βλέπει και αγγίζει, κάτι που βοηθά στην ανάπτυξη λεξιλογίου και στη γλωσσική επεξεργασία.

Πρακτικές ιδέες:

• Ονομάζετε αντικείμενα με απλές φράσεις: «Αυτό είναι το τραπέζι», «Να η καρέκλα».

• Επιτρέπετε στο παιδί να αγγίξει με ασφάλεια ό,τι του δείχνετε: μια κουβέρτα, ένα φυτό, μια μπάλα.

• Χρησιμοποιείτε θετικό τόνο και καθαρότητα στις συλλαβές – τα παιδιά κατανοούν πρώτα τον ρυθμό, μετά τις λέξεις.

Η φύση προσφέρει ανεξάντλητα αισθητηριακά ερεθίσματα. Όταν τα παιδιά αγγίζουν φύλλα ή πέτρες ο εγκέφαλός τους ενεργοποιείται σε πολλαπλά επίπεδα, αισθητηριακό, γλωσσικό, αντιληπτικό. Η σύνδεση αντικειμένου–λέξης ενισχύεται πιο γρήγορα όταν η εμπειρία περιλαμβάνει αφή, ήχο και περιέργεια.

Επιπλέον, η ανάγνωση είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες ανάπτυξης του λόγου. Τα παιδιά γύρω στο έναν χρόνο αλληλεπιδρούν με τα βιβλία μέσα από εικόνες που αναγνωρίζουν: ζώα, καθημερινά αντικείμενα, μέλη του σώματος.

Δραστηριότητες για ανάπτυξη σκέψης και επίλυση προβλήματος

Μετά τον πρώτο χρόνο, τα παιδιά αναπτύσσουν ισχυρά γνωστικά θεμέλια: κατανόηση αλληλουχίας, αιτίου–αποτελέσματος, και χωρικής αντίληψης. Οι παρακάτω πρακτικές αξιοποιούν αυτά τα στάδια φυσικά και χωρίς πίεση.

Γέμισμα και άδειασμα, οι πρώτες «λογικές» πράξεις

Τι χρειάζεστε: πλαστικά μπολ και μικρά παιχνίδια (τουβλάκια, μπάλες, ζωάκια).

Η δεξιότητα του γεμίσματος συνδέεται με πρώιμη λογική σκέψη και κατανόηση αλληλουχίας. Το γέμισμα και άδειασμα ενισχύει επίσης την επιδεξιότητα και τη συγκέντρωση.

Ιδέες:

• Διαφορετικά μεγέθη δοχείων ώστε το παιδί να «πειραματιστεί».

• Ονομάζετε τις πράξεις: «Βάζω μέσα», «Το αδειάζω».

• Συνδέστε το παιχνίδι με φαντασία: «Τα ζωάκια πάνε για ύπνο στο κουτί!».

Το νερό προσφέρει άμεση οπτική ανατροφοδότηση: αλλάζει μορφή, ρέει, γεμίζει και αδειάζει γρήγορα. Τα παιδιά συνδέουν τις πράξεις τους με άμεσο αποτέλεσμα.

Ιδέες:

• Ρίξτε νερό από διαφορετικά ύψη και αφήστε το παιδί να παρατηρήσει.

• Χρησιμοποιήστε λέξεις όπως «μεγάλο/μικρό», «γεμάτο/άδειο».

• Πάντα με συνεχή επίβλεψη.

Κάθε εμπειρία είναι ευκαιρία για μάθηση. Με απλές καθημερινές δραστηριότητες, οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν την ομιλία, τη σκέψη και τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αντιλαμβάνεται τον κόσμο, πάντα με ασφάλεια, χαρά και περιέργεια.