Στη Φινλανδία, η αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων αποτελεί στοιχείο του εκπαιδευτικού της προγράμματος εδώ και δεκαετίες. Από την ηλικία των τριών ετών, τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν διαφορετικές μορφές μέσων και να αναλύουν κριτικά το περιεχόμενό τους, αποκτώντας δεξιότητες που στοχεύουν να τα κάνουν ανθεκτικά στην παραπληροφόρηση.
Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται σε μια συνολική στρατηγική της χώρας για την ενίσχυση της δημοκρατίας και της ασφάλειας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντονης διεθνούς παραπληροφόρησης.
Διαβάστε επίσης: Σχολείο ή ηλικία: Τι επηρεάζει πιο πολύ τον παιδικό εγκέφαλο;
«Πιστεύουμε ότι οι ισχυρές δεξιότητες μιντιακού γραμματισμού αποτελούν μια πολύ σημαντική πολιτική δεξιότητα», τονίζει η Κία Χακάλα, παιδαγωγική σύμβουλος του Δήμου Ελσίνκι. «Είναι εξαιρετικά σημαντικές για την ασφάλεια της χώρας και για την ασφάλεια της δημοκρατίας μας», προσθέτει.
Από τις ψευδείς ειδήσεις στον γραμματισμό στην τεχνητή νοημοσύνη
Στο Δημοτικό Σχολείο Ταπανίλα, στη βόρεια περιοχή του Ελσίνκι, οι μαθητές της τετάρτης τάξης μαθαίνουν πώς να ξεχωρίζουν γεγονός από μυθοπλασία. Ο δάσκαλος Βίλε Βανχάνεν δείχνει στους μαθητές πώς να αναλύουν τίτλους και σύντομα κείμενα, ενώ στα πιο πρόσφατα μαθήματα προστίθεται η εκπαίδευση στον γραμματισμό στην τεχνητή νοημοσύνη.
«Μελετάμε πώς να αναγνωρίζουμε αν μια εικόνα ή ένα βίντεο έχει δημιουργηθεί από τεχνητή νοημοσύνη», εξηγεί ο Βανχάνεν. Η εκπαίδευση αυτή γίνεται ολοένα πιο σημαντική καθώς τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εξελίσσονται και οι ψευδείς πληροφορίες γίνονται όλο και πιο πειστικές.
Συνολική η προσπάθεια στη Φινλανδία
Η συμμετοχή των φινλανδικών μέσων ενημέρωσης ενισχύει αυτήν την προσπάθεια. Κάθε χρόνο διοργανώνεται η «Εβδομάδα Εφημερίδων», κατά τη διάρκεια της οποίας εφημερίδες και ειδησεογραφικό υλικό διανέμονται σε μαθητές. Το 2024, η Helsingin Sanomat συνεργάστηκε στη δημιουργία ενός «Αλφαβηταρίου Μιντιακού Γραμματισμού», που διανεμήθηκε σε όλους τους 15χρονους μαθητές της χώρας.
«Είναι πολύ σημαντικό να θεωρούμαστε ένας αξιόπιστος χώρος παροχής επαληθευμένων πληροφοριών», δηλώνει ο Γιούσι Πούλινεν, διευθυντής σύνταξης της εφημερίδας. «Οι αναγνώστες πρέπει να μπορούν να εμπιστεύονται την εγκυρότητα και τη διαφάνεια των πληροφοριών».
Δημοκρατία και παραπληροφόρηση: μια πρόκληση για όλες τις ηλικίες
Ο μιντιακός γραμματισμός αποτελεί μέρος του φινλανδικού προγράμματος σπουδών από τη δεκαετία του 1990, ενώ υπάρχουν επιπλέον μαθήματα για μεγαλύτερες ηλικίες, οι οποίες είναι συχνά πιο ευάλωτες στην παραπληροφόρηση. Η στρατηγική αυτή έχει αποδώσει: η Φινλανδία, χώρα 5,6 εκατομμυρίων κατοίκων, κατατάσσεται σταθερά στις πρώτες θέσεις του Ευρωπαϊκού Δείκτη Μιντιακού Γραμματισμού.
«Δεν είχαμε φανταστεί πως ο κόσμος θα έμοιαζε έτσι», παραδέχεται ο υπουργός Παιδείας Άντερς Άντλερκρόιτς. «Ότι οι θεσμοί μας —και η ίδια η δημοκρατία— θα δοκιμάζονταν τόσο έντονα μέσω της παραπληροφόρησης».
Η Μάρθα Τέρνμπουλ, διευθύντρια υβριδικής επιρροής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, υπογραμμίζει ότι η ταχύτατη εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης καθιστά πλέον δύσκολη την αναγνώριση των ψευδών ειδήσεων. «Αν και σήμερα είναι ακόμα σχετικά εύκολο να εντοπιστούν ψευδείς ειδήσεις από τεχνητή νοημοσύνη λόγω της ποιότητάς τους, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, θα γίνει πολύ πιο δύσκολο».
Η Φινλανδία δείχνει τον δρόμο: με στρατηγική προσχολικής εκπαίδευσης, ενίσχυση μιντιακού γραμματισμού και εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στη διδακτική διαδικασία, οι πολίτες αποκτούν δεξιότητες που προστατεύουν τη δημοκρατία τους και ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους σε μια εποχή πληροφόρησης που αλλάζει με ραγδαίο ρυθμό.