Παιδιά που εκτέθηκαν σε υψηλά επίπεδα χρόνου οθόνης πριν από την ηλικία των 2 ετών παρουσίασαν αλλαγές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, οι οποίες συνδέθηκαν με πιο αργή λήψη αποφάσεων και αυξημένο άγχος στην εφηβεία, σύμφωνα με νέα έρευνα από τη Σιγκαπούρη.
Διαβάστε επίσης: Πότε η “κακή συμπεριφορά” είναι απλώς κούραση
Δημοσιευμένη στο περιοδικό eBioMedicine, η έρευνα παρακολούθησε τα ίδια παιδιά για περισσότερα από δέκα χρόνια, με απεικονίσεις εγκεφάλου σε πολλαπλά χρονικά σημεία, χαρτογραφώντας μια πιθανή βιολογική διαδρομή από την έκθεση σε οθόνες στη βρεφική ηλικία έως την ψυχική υγεία στην εφηβεία.
Πρόκειται για την πρώτη μελέτη για τον χρόνο οθόνης που περιλαμβάνει μετρήσεις σε διάστημα άνω των 10 ετών, αναδεικνύοντας τις μακροχρόνιες συνέπειες της χρήσης οθονών στη βρεφική ηλικία.
Σημαντικό είναι ότι η εν λόγω μελέτη εστιάζει στη βρεφική ηλικία, μια περίοδο κατά την οποία η ανάπτυξη του εγκεφάλου είναι ταχύτατη και ιδιαίτερα ευαίσθητη σε περιβαλλοντικές επιδράσεις. Επιπλέον, η ποσότητα και ο τύπος έκθεσης σε οθόνες στα βρέφη καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τη γνώση και τις πρακτικές των γονέων, γεγονός που αναδεικνύει ένα κρίσιμο «παράθυρο» για έγκαιρη καθοδήγηση και παρέμβαση.
Έκθεση βρεφών σε οθόνες: Γιατί τα πρώτα δύο χρόνια έχουν σημασία;
Οι ερευνητές της μελέτης παρακολούθησαν 168 παιδιά και πραγματοποίησαν εγκεφαλικές απεικονίσεις σε τρία χρονικά σημεία (στις ηλικίες 4,5, 6 και 7,5 ετών). Έτσι μπόρεσαν να παρακολουθήσουν πώς εξελίσσονται τα εγκεφαλικά δίκτυα με την πάροδο του χρόνου, αντί να βασιστούν σε ένα μόνο στιγμιότυπο.
Τα παιδιά με υψηλότερο χρόνο οθόνης στη βρεφική ηλικία παρουσίασαν επιταχυνόμενη ωρίμαση των εγκεφαλικών δικτύων που είναι υπεύθυνα για την οπτική επεξεργασία και τον γνωστικό έλεγχο. Οι μελετητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στην έντονη αισθητηριακή διέγερση που προσφέρουν οι οθόνες.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο χρόνος οθόνης που μετρήθηκε στις ηλικίες 3 και 4 ετών δεν εμφάνισε τα ίδια αποτελέσματα, υπογραμμίζοντας γιατί η βρεφική ηλικία είναι μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδος.
Σύμφωνα με τους επικεφαλής της έρευνας, η επιταχυνόμενη ωρίμαση συμβαίνει όταν ορισμένα εγκεφαλικά δίκτυα αναπτύσσονται πολύ γρήγορα, συχνά ως απόκριση σε αντίξοες συνθήκες ή άλλα ερεθίσματα.
Φυσιολογική ανάπτυξη VS έκθεση σε οθόνες
Κατά τη φυσιολογική ανάπτυξη, τα εγκεφαλικά δίκτυα εξειδικεύονται σταδιακά. Όμως στα παιδιά με υψηλή έκθεση σε οθόνες, τα δίκτυα που ελέγχουν την όραση και τη νόηση εξειδικεύτηκαν πιο γρήγορα, πριν αναπτυχθεί η σύνθετη σκέψη. Αυτό μπορεί να περιορίσει την ευελιξία και την ανθεκτικότητα, καθιστώντας το παιδί λιγότερο ικανό να προσαρμόζεται αργότερα στη ζωή.
Αυτή η πρόωρη εξειδίκευση έχει κόστος, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες. Τα παιδιά με αυτά τα αλλοιωμένα εγκεφαλικά δίκτυα χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να πάρουν αποφάσεις σε μια γνωστική δοκιμασία στην ηλικία των 8,5 ετών, γεγονός που υποδηλώνει μειωμένη γνωστική αποδοτικότητα ή ευελιξία. Όσοι εμφάνιζαν πιο αργή λήψη αποφάσεων ανέφεραν, με τη σειρά τους, υψηλότερα επίπεδα άγχους στην ηλικία των 13 ετών.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η έκθεση σε οθόνες στη βρεφική ηλικία μπορεί να έχει επιπτώσεις που εκτείνονται πολύ πέρα από την πρώιμη παιδική ηλικία, διαμορφώνοντας την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη συμπεριφορά χρόνια αργότερα.
Η ανάγνωση αντισταθμίζει τον αντίκτυπο;
Σε σχετική μελέτη της ίδιας ομάδας, που δημοσιεύτηκε στο Psychological Medicine το 2024, διαπιστώθηκε ότι ο χρόνος οθόνης στη βρεφική ηλικία συνδέεται επίσης με αλλαγές στα εγκεφαλικά δίκτυα που ρυθμίζουν το συναίσθημα, ωστόσο, η ανάγνωση μπορούσε να αντισταθμίσει μέρος αυτών των αλλαγών.
Συγκεκριμένα, στα παιδιά των οποίων οι γονείς διάβαζαν συχνά μαζί τους στην ηλικία των 3 ετών, η σύνδεση μεταξύ βρεφικού χρόνου οθόνης και αλλοιωμένης εγκεφαλικής ανάπτυξης ήταν σημαντικά ασθενέστερη.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η κοινή ανάγνωση προσφέρει ένα πλούσιο, διαδραστικό περιβάλλον που λείπει από την παθητική κατανάλωση οθονών, όπως αμφίδρομη αλληλεπίδραση, γλωσσική έκθεση και συναισθηματική σύνδεση.
Αυτή η έρευνα δίνει μια βιολογική εξήγηση για το γιατί ο περιορισμός του χρόνου οθόνης στα πρώτα δύο χρόνια είναι κρίσιμος. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει όμως και τη σημασία της γονεϊκής εμπλοκής, δείχνοντας ότι δραστηριότητες όπως η ανάγνωση μαζί με το παιδί μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά.