Για πολλούς γονείς, το να πιάσουν το παιδί τους να λέει ψέματα μοιάζει με προδοσία. Η αυθόρμητη αντίδραση είναι συχνά ο θυμός ή η τιμωρία. Όμως η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία δείχνει κάτι διαφορετικό: το παιδικό ψέμα δεν είναι ένδειξη κακού χαρακτήρα, αλλά σημάδι ότι ο εγκέφαλος ωριμάζει.
Και ο τρόπος που αντιδρά ο ενήλικας σε εκείνη τη στιγμή μπορεί να καθορίσει αν το παιδί θα μάθει να λέει την αλήθεια.
Διαβάστε επίσης: Πώς λέμε “όχι” στο παιδί χωρίς ενοχές
Το ψέμα είναι αναπτυξιακό ορόσημο
Μελέτες σε επιστημονικά περιοδικά όπως τα Developmental Psychology και Child Development δείχνουν ότι τα παιδιά αρχίζουν να λένε ψέματα όταν ο εγκέφαλός τους αποκτά την ικανότητα να:
-
φαντάζεται εναλλακτικά σενάρια
-
προβλέπει αντιδράσεις
-
ελέγχει παρορμήσεις
Αυτές οι λειτουργίες ανήκουν σε αυτό που ονομάζεται εκτελεστική λειτουργία του εγκεφάλου, το σύστημα που επιτρέπει στον άνθρωπο να σχεδιάζει, να σκέφτεται στρατηγικά και να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του.
Με απλά λόγια το παιδί που λέει ψέματα δείχνει ότι ο εγκέφαλός του μαθαίνει να «σκέφτεται μπροστά».
Γιατί λέμε ψέματα
Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι τα παιδιά λένε ψέματα κυρίως για να:
-
αποφύγουν την τιμωρία
-
προστατεύσουν μια σχέση
-
διαχειριστούν ντροπή ή άγχος
-
διατηρήσουν μια αίσθηση ελέγχου
Το ψέμα δεν γεννιέται από έλλειψη ηθικής, αλλά από φόβο.
Μελέτες στο Journal of Experimental Child Psychology δείχνουν ότι όταν τα παιδιά περιμένουν έντονη αρνητική αντίδραση, έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να αποκρύψουν την αλήθεια.
Τι συμβαίνει όταν η τιμωρία κυριαρχεί
Όταν το ψέμα αντιμετωπίζεται με θυμό, απειλές ή ντροπή, ο εγκέφαλος του παιδιού ενεργοποιεί το σύστημα στρες. Σε αυτή την κατάσταση:
-
η σκέψη στενεύει
-
το σώμα μπαίνει σε άμυνα
-
η προτεραιότητα γίνεται η επιβίωση, όχι η ειλικρίνεια
Έρευνες στη νευροψυχολογία δείχνουν ότι τα παιδιά σε κατάσταση φόβου μαθαίνουν ένα πράγμα: να μην αποκαλύπτονται.
Τι πραγματικά ενισχύει την ειλικρίνεια
Μελέτες από πανεπιστήμια του Καναδά και της Σκανδιναβίας δείχνουν ότι τα παιδιά είναι πιο ειλικρινή όταν νιώθουν ότι:
-
μπορούν να κάνουν λάθη χωρίς να χάσουν την αγάπη
-
θα ακουστούν χωρίς ταπείνωση
-
τα συναισθήματά τους αναγνωρίζονται
Η ασφάλεια είναι το θεμέλιο της ειλικρίνειας.
Όταν το παιδί νιώθει ότι μπορεί να πει την αλήθεια χωρίς να «κινδυνεύει», ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται το ψέμα ως προστασία.
Πίσω από κάθε ψέμα που λέει το παιδί υπάρχει ένα συναίσθημα
Η επιστήμη της παιδικής συμπεριφοράς δείχνει ότι κάθε ψέμα κρύβει:
-
φόβο
-
ντροπή
-
ανάγκη αποδοχής
-
ανάγκη ελέγχου
Αν ο ενήλικας εστιάσει μόνο στον κανόνα που παραβιάστηκε, χάνει την ευκαιρία να δει τι προσπαθεί να προστατεύσει το παιδί.
Αν όμως δει το ψέμα ως σήμα συναισθηματικής πίεσης, μπορεί να βοηθήσει το παιδί να βρει ασφαλέστερους τρόπους να εκφραστεί.
Το σπίτι ως χώρος αλήθειας
Έρευνες δείχνουν ότι η ειλικρίνεια δεν καλλιεργείται με έλεγχο, αλλά με:
-
σταθερά όρια
-
ήρεμη αντιμετώπιση
-
αποδοχή της ανθρώπινης ατέλειας
Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε τέτοιο περιβάλλον λένε την αλήθεια όχι επειδή μας φοβούνται, αλλά επειδή μας εμπιστεύονται.
Και αυτή η εμπιστοσύνη είναι πολύ πιο ισχυρή από οποιαδήποτε τιμωρία.