Οι περισσότεροι γονείς θέλουν να κάνουν το καλύτερο για τα παιδιά τους. Να τα προστατεύσουν από τη στενοχώρια, την αποτυχία, την απογοήτευση. Όμως τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η ψυχολογική και παιδαγωγική έρευνα έχει αρχίσει να δείχνει κάτι ανησυχητικό: όταν η βοήθεια γίνεται μόνιμη παρέμβαση, μπορεί να αποδυναμώνει τα παιδιά αντί να τα ενδυναμώνει.
Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται overparenting και περιγράφεται εκτενώς στη διεθνή βιβλιογραφία της αναπτυξιακής ψυχολογίας.
Διαβάστε επίσης: Παιδιά: Πώς να τα αποφορτίσετε από την τρέλα της εποχής;
Τι είναι το overparenting
Σύμφωνα με μελέτες που έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά όπως τα Journal of Child Psychology and Psychiatry, Developmental Psychology και Journal of Adolescence, το overparenting χαρακτηρίζεται από:
-
υπερβολική εμπλοκή των γονέων στις δυσκολίες του παιδιού
-
συστηματική προσπάθεια αποφυγής αρνητικών συναισθημάτων
-
χαμηλή ανοχή στο ρίσκο, την αποτυχία και τη ματαίωση
Το μήνυμα που λαμβάνει το παιδί δεν είναι «σε στηρίζω», αλλά:
«Ο κόσμος είναι επικίνδυνος και εσύ δεν μπορείς να τον διαχειριστείς μόνος σου».
Αυτό το μήνυμα, όταν επαναλαμβάνεται, διαμορφώνει τον τρόπο που το παιδί βλέπει τον εαυτό του.
Πώς επηρεάζει τον εγκέφαλο και την ψυχολογία
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη δείχνει ότι η αυτοπεποίθηση και η ανθεκτικότητα αναπτύσσονται μέσα από αυτό που λέγεται ελεγχόμενη δυσκολία:
δοκιμάζω – αποτυγχάνω – προσαρμόζομαι – τα καταφέρνω.
Μελέτες από πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Ευρώπης έχουν δείξει ότι όταν τα παιδιά δεν βιώνουν αυτόν τον κύκλο:
-
ο εγκέφαλος δεν μαθαίνει να ρυθμίζει το άγχος
-
η αντοχή στο στρες παραμένει χαμηλή
-
η αίσθηση προσωπικής ικανότητας δεν εδραιώνεται
Έτσι, το παιδί μπορεί να δείχνει «καλά προστατευμένο», αλλά νιώθει λιγότερο ικανό.
Πέντε σημάδια υπερπροστασίας
1. Το παιδί δεν προλαβαίνει να προσπαθήσει
Όταν ο ενήλικας λύνει άμεσα κάθε πρόβλημα, το παιδί δεν ενεργοποιεί τα κυκλώματα σκέψης και επίλυσης.
Έρευνες στο Developmental Science δείχνουν ότι τα παιδιά που έχουν χώρο να δοκιμάζουν μόνα τους αναπτύσσουν καλύτερη αυτορρύθμιση και επιμονή.
2. Τα αρνητικά συναισθήματα αντιμετωπίζονται σαν απειλή
Η αποφυγή της λύπης, της απογοήτευσης ή του θυμού στερεί από το παιδί τη δυνατότητα να μάθει πώς να τα αντέχει.
Μελέτες στο Emotion και στο Journal of Abnormal Child Psychology δείχνουν ότι η ικανότητα να αντέχεις δύσκολα συναισθήματα είναι βασικός προστατευτικός παράγοντας απέναντι στο άγχος.
3. Χαμηλότερες προσδοκίες «για να μην πιεστεί»
Όταν οι ενήλικες προσαρμόζουν τα πάντα για να μην κουραστεί ή αγχωθεί το παιδί, το παιδί μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του ως εύθραυστο.
Έρευνες στο Journal of Youth and Adolescence συνδέουν αυτή τη στάση με χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και μεγαλύτερη εξάρτηση από τους άλλους.
4. Έμφαση στο αποτέλεσμα, όχι στη μάθηση
Όταν οι γονείς παρεμβαίνουν για να αποφευχθεί το λάθος ή η αποτυχία, το παιδί χάνει τη βασική πηγή ανάπτυξης: την εμπειρία.
Η αποτυχία, σύμφωνα με μελέτες στο Psychological Science, ενεργοποιεί τους μηχανισμούς μάθησης στον εγκέφαλο.
5. Το άγχος του γονέα καθοδηγεί τη συμπεριφορά
Όταν οι γονείς δεν αντέχουν να βλέπουν το παιδί τους να δυσκολεύεται, παρεμβαίνουν για να μειώσουν το δικό του άγχος.
Έρευνες δείχνουν ότι αυτό αυξάνει — και δεν μειώνει — το άγχος του παιδιού μακροπρόθεσμα.