Μελέτη στην Ισπανία έδειξε ότι η έκθεση σε κοινωνικό αποκλεισμό μειώνει το θετικό συναίσθημα και την κοινωνική επάρκεια των εφήβων, όπως την αντιλαμβάνονται οι ίδιοι. Ωστόσο, και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά αποκαταστάθηκαν στους εφήβους, όταν αυτοί αμέσως μετά παρακολούθησαν εικόνες φυσικών τοπίων. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Environmental Psychology.
Διαβάστε επίσης: Μαθηματικά: Τα κορίτσια ή τα αγόρια τα πάνε καλύτερα;
Τι είναι ο κοινωνικός αποκλεισμός
Ο κοινωνικός αποκλεισμός είναι η σκόπιμη απομάκρυνση ενός ατόμου ή μιας ομάδας από κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, σχέσεις ή από τη συμμετοχή σε μια κοινότητα. Μπορεί να εμφανίζεται με διακριτικούς τρόπους, όπως η αγνόηση ή ο παραγκωνισμός, ή με πιο άμεσες μορφές, όπως η απομόνωση, η δημόσια απόρριψη ή η αποβολή από μια ομάδα.
Ο αποκλεισμός έχει εφαρμοστεί ιστορικά σε πολλές κοινωνίες, όπως σε αρχαίες πόλεις-κράτη, θρησκευτικές κοινότητες, παραδοσιακά χωριά. Σήμερα μπορεί να εμφανιστεί σε χώρους εργασίας, σχολεία, διαδικτυακές κοινότητες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέσω σιωπής ή συντονισμένης αγνόησης.
Έφηβοι, κοινωνικός αποκλεισμός και επιπτώσεις
Ο κοινωνικός αποκλεισμός ματαιώνει τη βασική ανθρώπινη ανάγκη για ανήκειν, μειώνει την αυτοεκτίμηση και υπονομεύει το αίσθημα νοήματος της ύπαρξης. Ακόμη και σύντομα επεισόδια αποκλεισμού μπορούν να προκαλέσουν έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις, όπως δυσφορία, θυμό, λύπη και άγχος. Πόσω μάλλον στους έφηβους, που βρίσκονται σε μία κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης και η ψυχολογία τους είναι εύθραυστη.
Ο παρατεταμένος ή επαναλαμβανόμενος αποκλεισμός συνδέεται με κατάθλιψη, μοναξιά, μειωμένη γνωστική απόδοση και αυξημένα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το στρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα άτομα αποσύρονται κοινωνικά, ενώ σε άλλες μπορεί να αντιδράσουν με επιθετικότητα ή με προσπάθειες επαναφοράς της αποδοχής με κάθε κόστος.
Πώς επωφελούνται οι έφηβοι από την επαφή με τη φύση;
Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει πως η επαφή με τη φύση μπορεί να μετριάσει τις αρνητικές συνέπειες των καθημερινών δυσκολιών. Επιπλέον, έχει βρεθεί ότι ενισχύει το αίσθημα απομάκρυνσης από τις απαιτήσεις της καθημερινότητας και μειώνει το στρες και το άγχος. Στην εν λόγω έρευνα εξετάστηκε αν η έκθεση στη φύση μπορεί να αμβλύνει τις αρνητικές επιπτώσεις του κοινωνικού αποκλεισμού.
Σε αυτή συμμετείχαν 304 έφηβοι από δύο σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ισπανία. Περίπου το 47% ήταν αγόρια, με ηλικίες από 12 έως 18 ετών. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε έξι ομάδες. Τρεις ομάδες εκτέθηκαν σε κοινωνικό αποκλεισμό και οι άλλες τρεις σε κοινωνική ένταξη, δηλαδή στο αντίθετο του αποκλεισμού. Μέσα σε καθεμία από αυτές τις τριάδες, μία ομάδα είδε εικόνες φύσης, μία εικόνες αστικού περιβάλλοντος και μία ουδέτερες εικόνες (π.χ. ένα βέλος, ένα στυλό, μαθηματικά σύμβολα).
Οι μαθητές της ομάδας αποκλεισμού ενημερώθηκαν ψευδώς ότι «σχεδόν κανείς στην τάξη δεν ήθελε να συνεργαστεί μαζί τους για την εργασία, ότι το όνομά τους γράφτηκε από λιγότερα από τρία άτομα». Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές της ομάδας κοινωνικής ένταξης άκουσαν ότι «όλοι ήθελαν να συνεργαστούν μαζί τους για την εργασία, ότι πολλοί έγραψαν το όνομά τους».
Στη συνέχεια, ανάλογα με την ομάδα, οι μαθητές παρακολούθησαν τις αντίστοιχες εικόνες. Μετά την προβολή των εικόνων, επανέλαβαν τις αξιολογήσεις συναισθήματος, κοινωνικής επάρκειας και προσοχής, που είχαν κάνει προηγουμένως.
Αποτελέσματα
Η έκθεση σε κοινωνικό αποκλεισμό μείωσε το θετικό συναίσθημα και την αντιλαμβανόμενη κοινωνική επάρκεια των εφήβων, αλλά δεν επηρέασε την κατευθυνόμενη προσοχή τους. Η προβολή εικόνων φύσης αποκατέστησε τόσο το θετικό συναίσθημα όσο και την κοινωνική επάρκεια. Οι εικόνες αστικού περιβάλλοντος ή οι ουδέτερες εικόνες δεν είχαν αυτό το αποκαταστατικό αποτέλεσμα. Η κατευθυνόμενη προσοχή τους βελτιώθηκε ανεξάρτητα από το είδος των εικόνων, κάτι που οι ερευνητές αποδίδουν στη μάθηση.