Για να είναι το διάβασμα για το σχολείο αποδοτικό, δεν χρειάζεται περισσότερος κόπος, αλλά «έξυπνες» στρατηγικές. Το πώς τα παιδιά οργανώνουν το χρόνο τους, το αν κοιμούνται επαρκώς και το πώς προσεγγίζουν τις εργασίες τους, όλα επηρεάζουν καθοριστικά το κατά πόσον αξιοποιούν την προσπάθειά τους. Χωρίς σαφή καθοδήγηση, ακόμη και οι πιο ικανοί μαθητές μπορεί να μελετούν χωρίς αποτέλεσμα, να μην ξεχωρίζουν τι έχει πραγματικά σημασία ή να καταβάλλουν υπερβολική προσπάθεια άνευ αντίστοιχης αναγνώρισης.
Η μάθηση είναι ένα σύνολο δεξιοτήτων και συνηθειών, όχι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό. Ο ίδιος μαθητής μπορεί να νιώθει σίγουρος σε ένα μάθημα και ταυτόχρονα να αισθάνεται πολύ μπερδεμένος σε ένα άλλο. Παρότι οι απαιτήσεις των μαθημάτων διαφέρουν, οι βασικές διαδικασίες που υποστηρίζουν τη μάθηση και το διάβασμα, παραμένουν ίδιες. Ο προγραμματισμός, ο έλεγχος της κατανόησης, η επιμονή απέναντι στη δυσκολία και η συνειδητοποίηση του πότε χρειάζεται αλλαγή στρατηγικής, είναι δεξιότητες που μεταφέρονται από το ένα γνωστικό αντικείμενο στο άλλο, ακόμη κι αν εκφράζονται διαφορετικά στη γλώσσα, τα μαθηματικά, την ιστορία κ.λπ..
Πώς λοιπόν βοηθάμε τα παιδιά να κατακτήσουν βασικές δεξιότητες μάθησης;
Διαβάστε επίσης: Ανάπτυξη εγκεφάλου: Η επανάληψη είναι το «κλειδί» και η επιστήμη το επιβεβαιώνει
1. Διάβασμα με πρόγραμμα
Εξετάστε προσεκτικά το χρόνο που μπορεί πραγματικά να αφιερωθεί στο διάβασμα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για μαθητές γυμνασίου και λυκείου, οι οποίοι έχουν πολλά μαθήματα, σε αντίθεση με τα μικρότερα παιδιά που συνήθως έχουν πολύ πιο λίγα για διάβασμα. Αφού ληφθούν υπόψη οι υπόλοιπες υποχρεώσεις και δραστηριότητες, ο χρόνος που απομένει, αποτελεί τη βάση για έναν ρεαλιστικό προγραμματισμό.
Στη συνέχεια, ο χρόνος μελέτης καλό είναι να χωριστεί σε εστιασμένα χρονικά διαστήματα, ιδανικά διάρκειας 45 έως 60 λεπτών, με σύντομα διαλείμματα ενδιάμεσα. Έρευνες σχετικά τη συγκέντρωση εφήβων και ενηλίκων δείχνουν ότι η προσοχή μειώνεται μετά από περίπου 40–60 λεπτά, επομένως τα μικρά «διαλείμματα επαναφοράς» βοηθούν στη διατήρηση της συγκέντρωσης και της νοητικής απόδοσης. Αυτά τα διαλείμματα μπορεί να περιλαμβάνουν λίγο νερό, ελαφριές διατάσεις ή κάποια άλλη σύντομη σωματική δραστηριότητα, ώστε να ανανεωθεί η προσοχή.
Καθώς το παιδί σας οργανώνει τα χρονικά διαστήματα μελέτης, βοηθήστε το να σκεφτεί με ποια σειρά είναι καλύτερο να ασχοληθεί με τα μαθήματα. Κάποιοι μαθητές προτιμούν να ξεκινούν με το πιο απαιτητικό υλικό όταν είναι πιο ξεκούραστοι και συγκεντρωμένοι, ενώ άλλοι χρειάζονται ένα «ζέσταμα» με ένα μάθημα που τους φαίνεται πιο εύκολο πριν περάσουν σε πιο δύσκολες εργασίες. Στόχος είναι να βρεθεί ένας βιώσιμος ρυθμός που ενισχύει την παραγωγικότητα και όχι την αποφυγή.
Η ίδια η διαδικασία αυτού του προγραμματισμού βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν καλύτερα τις δικές τους συνήθειες μελέτης και να παίρνουν πιο σωστές αποφάσεις για τη διαχείριση του χρόνου τους. Με τον καιρό, τους βοηθά επίσης να διαπιστώσουν αν το πρόγραμμα που ακολουθούν τους επιτρέπει να απολαμβάνουν έναν επαρκή ύπνο, να καταβάλλουν μια ισορροπημένη προσπάθεια και να κάνουν επαναλήψεις σε όλα τα μαθήματα.
2. Διάβασμα: Καθημερινή επανάληψη και εναλλαγή μαθημάτων
Ενθαρρύνετε το παιδί σας να εναλλάσσει τα μαθήματα μέσα στην εβδομάδα, ώστε να έχει με τα περισσότερα έστω και σύντομη καθημερινή επαφή. Αυτή η δομή υποστηρίζει δύο μαθησιακές πρακτικές που επιβεβαιώνονται από την έρευνα και είναι γνωστές ως κατανεμημένη επανάληψη και εναλλαγή θεμάτων, οι οποίες ενισχύουν τη μακροχρόνια μάθηση και τη συγκράτηση της γνώσης.
Η κατανεμημένη επανάληψη περιλαμβάνει την επανεξέταση του υλικού αφού έχει περάσει κάποιο χρονικό διάστημα, κάτι που ενδυναμώνει τη μνήμη. Η εναλλαγή θεμάτων ή τύπων ασκήσεων απαιτεί από τους μαθητές να αναγνωρίσουν πρώτα τι είδους πρόβλημα αντιμετωπίζουν και στη συνέχεια να ανακαλέσουν τη σωστή στρατηγική επίλυσης.
Παρότι η επίλυση πολλών παρόμοιων ασκήσεων στη σειρά μπορεί να δίνει την αίσθηση της αποτελεσματικότητας, το επόμενο επίπεδο κατανόησης επιτυγχάνεται με την εισαγωγή ποικιλίας. Η εναλλαγή διαφορετικών τύπων προβλημάτων καλλιεργεί όχι μόνο την ανάκληση γνώσης αλλά και τη σκέψη. Οι μαθητές καλούνται πρώτα να αναγνωρίσουν το είδος του προβλήματος και έπειτα να αποφασίσουν πώς θα το λύσουν. Στα μαθηματικά, αυτή η διάκριση ανάμεσα στον απλό υπολογισμό και τη συλλογιστική —το να γνωρίζεις όχι μόνο τι να κάνεις αλλά και γιατί— είναι καθοριστική για βαθύτερη κατανόηση.
3. Έλεγχος κατανόησης
Αν το παιδί σας κρατά σημειώσεις —κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο γυμνάσιο και το λύκειο— βοηθήστε το να εντοπίσει τα βασικά σημεία και να ελέγξει αν τα έχει κατανοήσει σωστά. Όπου είναι δυνατόν, ενθαρρύνετέ το να επιβεβαιώνει την ερμηνεία με τον/την εκπαιδευτικό, τόσο μέσα από τη συζήτηση στην τάξη όσο και σε προσωπικές συναντήσεις.
Η προσωπική συζήτηση είναι συχνά λιγότερο αγχωτική από τη δημόσια διόρθωση, ειδικά για μαθητές γυμνασίου και λυκείου που μπορεί να φοβούνται την έκθεση. Η ενθάρρυνση για ιδιωτικές διευκρινίσεις ενισχύει την αυτοπεποίθηση, εδραιώνει τη σχέση με τον/την εκπαιδευτικό και βοηθά να διορθωθούν έγκαιρα τυχόν παρανοήσεις, πριν εξελιχθούν σε συστηματικά λάθη.
4. Ενίσχυση της μνήμης
Όταν υπάρχουν ακολουθίες σε κείμενα ή σημειώσεις, βοηθήστε το παιδί να ελέγχει τη μνήμη του χρησιμοποιώντας αριθμούς και βάζοντας μια σειρά. Για παράδειγμα:
- Υπήρχαν τρεις αιτίες για τη Γαλλική Επανάσταση. Μπορώ να τις θυμηθώ και τις τρεις;
- Αυτή η άσκηση είχε πέντε βήματα. Μπορώ να τα ονομάσω με τη σωστή σειρά;
Αν υπάρχουν ορισμοί ή λίστες όρων, χρησιμοποιήστε βοηθήματα όπως κάρτες επανάληψης (flashcards). Αυτές επαναφέρουν τις πληροφορίες σε τακτά διαστήματα, ώστε να τις θυμάται καλύτερα το παιδί και να μην μπερδεύεται.
Η οργανωμένη αυτή ανάκληση ενισχύει τη μνήμη πολύ πιο αποτελεσματικά από το να ξαναδιαβάζει απλά.