Πολλές φορές τα παιδιά κάνουν αποτυχημένες προσπάθειες να συνδεθούν και να κάνουν φίλους, οι οποίες μπορεί να οφείλονται στην έλλειψη δεξιοτήτων για τη χρήση της μη λεκτικής κοινωνικής γλώσσας. Τι σημαίνει αυτό; Η μη λεκτική επικοινωνία είναι η ικανότητα να διαβάζουν και να εκφράζουν συναισθήματά τους μέσω εκφράσεων προσώπου, χειρονομιών, στάσεων σώματος, προσωπικού χώρου, αγγίγματος και φωνής.
Διαβάστε επίσης: Αθλητισμός: Πώς να στηρίξουμε τα όνειρα των παιδιών μας, χωρίς πίεση
Τι είναι τα φωνητικά στοιχεία
Τα φωνητικά στοιχεία είναι οι μη λεκτικές πτυχές της προφορικής επικοινωνίας, όπως το ύψος, ο τόνος, η ένταση και ο ρυθμός της ομιλίας. Αντί να εστιάζουμε σε ό,τι βλέπουν τα παιδιά, εδώ δίνεται έμφαση στη μετάδοση συναισθημάτων μέσω της φωνής, είτε χρησιμοποιούνται λέξεις είτε όχι.
Τα μωρά καταφέρουν να πούνε λίγες λέξεις προς το τέλος των 12 μηνών, σε σχεδόν 50 λέξεις στους 18 μήνες και σε περίπου 1.000 λέξεις γύρω στα 3 έτη. Την ίδια περίοδο, όμως, αναπτύσσεται και η μη λεκτική κοινωνική γλώσσα, που γίνεται όλο και πιο σύνθετη. Οι λέξεις είναι πράγματι σημαντικές, όμως μόνο μέσω της μη λεκτικής κοινωνικής γλώσσας δημιουργείται η στενή σχέση γονέα-βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής.
Η χρήση λέξεων στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις συνοδεύεται πάντα από φωνητικά στοιχεία. Όταν τα παιδιά μιλούν, «στολίζουν» αναπόφευκτα τα λόγια τους με μη λεκτικές πληροφορίες μέσα από τον ρυθμό, τον τόνο, την ένταση και την έμφαση. Αυτά τα στοιχεία είναι τόσο ισχυρά, που μπορούν να αλλάξουν εντελώς το νόημα των λέξεων.
Παιδιά, φωνητικά στοιχεία και συναισθήματα
Οι επιστήμονες προτείνουν ότι τα φωνητικά στοιχεία ίσως είναι το σημαντικότερο μη λεκτικό κανάλι για την επικοινωνία συναισθημάτων. Υποστηρίζουν, μάλιστα, ότι η μεγαλύτερη ακρίβεια στην αναγνώριση συναισθημάτων στη φωνή σχετίζεται όχι μόνο με κοινωνική επιτυχία αλλά και με καλύτερη ακαδημαϊκή επίδοση.
Τα φωνητικά στοιχεία περιλαμβάνουν επίσης επιφωνήματα, δηλαδή ήχους που μεταφέρουν συναισθηματικά μηνύματα πέρα από τις λέξεις. Αν και φαίνονται ασήμαντα, καθαρίσματα λαιμού, αναστεναγμοί, μουρμουρητά και άλλα επιφωνήματα συχνά μπορεί να επικοινωνούν έλλειψη αυτοπεποίθησης και αρνητικότητα.
Η εκμάθηση των φωνητικών στοιχείων ξεκινά νωρίς. Κατά το τρίτο τρίμηνο της κύησης, τα έμβρυα ανταποκρίνονται στη φωνή της μητέρας αλλά όχι του πατέρα ή των αδελφών. Η ικανότητα αναγνώρισης της φωνής της μητέρας συνεχίζεται και τον πρώτο μήνα ζωής.
Αν και τα παιδιά γεννιούνται με ορισμένες έμφυτες ικανότητες να χρησιμοποιούν και να ανταποκρίνονται στη φωνή, οι περισσότερες φωνητικές δεξιότητες που απαιτούνται για επιτυχημένη κοινωνική αλληλεπίδραση μαθαίνονται μέσω επαφών με άλλους και μίμησης της φωνητικής συμπεριφοράς των ενηλίκων.
Δυστυχώς, για τη σημερινή γενιά παιδιών, η εκμάθηση των λεπτών αποχρώσεων των φωνητικών στοιχείων έχει παρεμποδιστεί από τον αυξημένο χρόνο μπροστά στις οθόνες και τις αρνητικές επιπτώσεις μιας διετούς κοινωνικής απομόνωσης λόγω πανδημίας. Ως αποτέλεσμα, τα παιδιά δεν είναι τόσο ικανά στα φωνητικά στοιχεία, όσο θα έπρεπε.
«Μιλώντας» για σαρκασμό
Ο σαρκασμός μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιζήμιος στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Πολλές φορές εκφράζεται με τη χρήση φωνητικών στοιχείων, που αλλάζει το κυριολεκτικό νόημα των λέξεων. Τα παιδιά δυσκολεύονται να διαχειριστούν τον σαρκασμό. Βοηθήστε τα,εξηγώντας τη διαφορά μεταξύ σαρκαστικών και μη σαρκαστικών δηλώσεων και χρησιμοποιώντας τον σαρκασμό με φειδώ, όταν αλληλεπιδράτε μαζί τους.
Συμβουλές για την ανάπτυξη φωνητικών δεξιοτήτων
- Διδάξτε τις «εσωτερικές» και «εξωτερικές» φωνές. Από περίπου 2 ετών, τα παιδιά μπορούν να μάθουν να αντιλαμβάνονται την ένταση της φωνής τους και να την προσαρμόζουν στην περίσταση.
- Προσέξτε τα δικά σας φωνητικά μοτίβα. Τα παιδιά μαθαίνουν μιμούμενα. Οικογένειες που μιλούν πιο δυνατά ή πιο σιγά από τον μέσο όρο ή που εκφράζουν περιορισμένο φάσμα συναισθημάτων, μπορεί να θέτουν τα παιδιά σε μειονεκτική θέση εκτός σπιτιού.
- Δώστε φωνή στα συναισθήματα, όταν διαβάζετε δυνατά. Εκμεταλλευτείτε κάθε ευκαιρία να αποδώσετε φωνητικά τα συναισθήματα του κειμένου. Έτσι τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν συναισθηματικά μηνύματα και να τα εκφράζουν.
- Εξασκηθείτε σε διαφορετικά επίπεδα έντασης. Ζητήστε από τα παιδιά να επαναλάβουν μια ουδέτερη πρόταση, εκφράζοντας διαφορετικά συναισθήματα με διαφορετική ένταση.
- Αναγνωρίστε συναισθήματα από τηλεοπτικό ή ηχητικό υλικό. Παίξτε ένα απόσπασμα με καλή ποιότητα ήχου και, χωρίς εικόνα, ζητήστε τους να μαντέψουν το συναίσθημα μόνο από τη φωνή. Αν κάνουν λάθος, χρησιμοποιήστε το ως διδακτική στιγμή.
- Εξασκηθείτε σε διαφορετικούς ρυθμούς ομιλίας. Δοκιμάστε και γρήγορα και αργά και έπειτα συζητήστε πώς ο ρυθμός αλλάζει το συναίσθημα και πότε είναι κατάλληλος.
- Πειραματιστείτε με την έμφαση σε διαφορετικές λέξεις. Αλλάζοντας την έμφαση, αλλάζει και το νόημα.