Αν είστε γονείς, πιθανότατα έχετε ήδη βιώσει πόσο δύσκολο είναι όταν το παιδί σας κάνει υπερανάλυση. Δυστυχώς, όσο και να προσπαθείτε να το βοηθήσετε να σταματήσει, καμιά φορά δεν πιάνει τίποτα. Μάλιστα, οι ατελείωτες λογικές εξηγήσεις και διαβεβαιώσεις συνήθως το κάνουν ακόμη πιο αγχωμένο.
Διαβάστε επίσης: Η ήσυχη δύναμη του παιχνιδιού: 10 λεπτά μπορούν να σας φέρουν πιο κοντά
Τι είναι πραγματικά η υπερανάλυση;
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα τι σημαίνει υπερανάλυση. Υπερανάλυση -συχνά αποκαλείται και μηρυκασμός αν και έχουν διαφορές- κάνουν τα παιδιά, όταν παγιδεύονται σε επαναλαμβανόμενους, μη παραγωγικούς κύκλους σκέψεων που τροφοδοτούνται από το άγχος. Ενώ ο μηρυκασμός αφορά συνήθως στο «κόλλημα» στο παρελθόν, η υπερανάλυση περιλαμβάνει τόσο το παρελθόν όσο και το μέλλον.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ένα παιδί κολλάει νοητικά όταν διαλέγει απάντηση σε ένα διαγώνισμα μαθηματικών, δυσκολεύεται να πλησιάσει έναν συμμαθητή ή έναν δάσκαλο ή αμφιβάλλει αν πρέπει να συμμετάσχει σε μια νέα δραστηριότητα. Παρότι αυτές οι στιγμές ανησυχίας είναι δυσάρεστες, αποτελούν μέρος της σκέψης του παιδιού για καθημερινές καταστάσεις.
Το PACE και πώς μπορεί να βοηθήσει με την υπερανάλυση
PACE είναι το ακρωνύμιο τεσσάρων λέξεων στα αγγλικά: Pause (Παύση), Acknowledge (Αναγνώριση), Contain (Περιορισμός), Engage (Εμπλοκή/Δράση). Η λογική του PACE είναι ότι, όταν το παιδί σας έχει παγιδευτεί σε αγχώδεις κύκλους σκέψης, ο πιο γρήγορος τρόπος να το βοηθήσετε δεν είναι ούτε οι διαβεβαιώσεις, ούτε οι λογικές απαντήσεις στην ανησυχία. Αντίθετα, χρειάζεται να διακόψετε τον κύκλο.
Ας δούμε πώς κάθε βήμα του PACE βοηθά το παιδί να φτάσει σε μια πιο ήρεμη ψυχική κατάσταση. Οποιοσδήποτε συνδυασμός των παρακάτω βημάτων μπορεί να βοηθήσει να σπάσει η αρνητική σπείρα σκέψεων.
1. Παύση (Pause)
Όταν ένα παιδί φαίνεται «παγωμένο» απ’ έξω, το μυαλό του συχνά τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα από μέσα. Το πρώτο βήμα είναι να το βοηθήσετε να επιβραδύνει. Μπορείτε να πείτε ήρεμα κάτι σαν «ας κάνουμε μια παύση για λίγο». Ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί η ανησυχία, αλλά να σταματήσει η επιτάχυνση των σκέψεων. Δεν έχει σημασία μόνο τι λέτε, αλλά και πώς το λέτε.
2. Αναγνώριση (Acknowledge)
Τίποτα δεν ηρεμεί περισσότερο το νευρικό σύστημα ενός παιδιού από το να νιώθει ότι το καταλαβαίνουν. Η αναγνώριση δεν σημαίνει ότι συμφωνείτε με την ανησυχία του. Σημαίνει ότι δείχνετε κατανόηση. Μία φράση όπως «αυτό ακούγεται πραγματικά δύσκολο» είναι δυνατόν να βοηθήσει το παιδί να νιώσει ασφάλεια και λιγότερο μόνο μέσα στον φαύλο κύκλο των σκέψεών του. Όσο περισσότερο ονομάζετε τη δυσκολία, τόσο περισσότερο την αντιμετωπίζετε.
3. Περιορισμός (Contain)
Τα παιδιά περιγράφουν την υπερανάλυση ως κάτι επείγον, τεράστιο και ατελείωτο. Ο περιορισμός βοηθά το παιδί να σταματήσει να σκέφτεται όλα όσα μπορεί να συμβούν και να επικεντρωθεί μόνο σε ό,τι είναι διαχειρίσιμο τώρα. Μπορείτε να πείτε «ας επικεντρωθούμε μόνο στο επόμενο βήμα, όχι σε όλο το θέμα».
4. Εμπλοκή / Δράση (Engage)
Η υπερανάλυση κρατά τα παιδιά σε αποφυγή. Η δράση, αντίθετα, τα φέρνει σε προσέγγιση. Η αληθινή αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται κάνοντας τα πράγματα τέλεια, αλλά απλώς κάνοντάς τα. Η εμπλοκή σημαίνει να κάνει κάποιος κάτι ατελώς και να συνεχίζει. Η δράση μετακινεί τον εγκέφαλο από τη λειτουργία ανάλυσης στη λειτουργία εμπειρίας. Και εκεί βρίσκονται η μάθηση και η αυτοπεποίθηση.
Με λίγα λόγια, δεν χρειάζεται -ούτε είναι ρεαλιστικό- να εξαφανίσετε τις ανησυχίες του παιδιού σας. Αρκεί να μην τις τροφοδοτείτε.