Πώς επηρεάζονται από τους ατμοσφαιρικούς ρύπους οι έφηβοι; Μια πρόσφατη αμερικανική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Environmental Research υποδηλώνει ότι η εισπνοή μολυσμένου αέρα μπορεί να επηρεάσει τη σωματική ανάπτυξη του εγκεφάλου κατά την εφηβεία.
Διαβάστε επίσης: Παιδιά: Πόσο τα ωφελεί η ενασχόληση με τη φύση;
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η έκθεση σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια και διοξείδιο του αζώτου σχετίζεται με επιταχυνόμενη λέπτυνση του εγκεφαλικού φλοιού, ιδιαίτερα σε περιοχές που είναι υπεύθυνες για τη ρύθμιση των συναισθημάτων και τη σύνθετη σκέψη. Σε γενικές γραμμές, η έρευνα αυτή υπογραμμίζει ότι το περιβάλλον στο οποίο ζει ένας νέος άνθρωπος παίζει ρόλο στη νευρολογική του ωρίμαση.
Ατμοσφαιρική ρύπανση και έφηβοι
Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί παγκόσμιο ζήτημα δημόσιας υγείας και επηρεάζει ανθρώπους σε παγκόσμιο επίπεδο. Η πλειονότητα του πληθυσμού στον κόσμο αναπνέει αέρα που υπερβαίνει τα όρια ασφαλείας που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Η ρύπανση αυτή είναι ένα σύνθετο μείγμα αερίων και σωματιδίων που προέρχονται από εκπομπές οχημάτων, βιομηχανικές δραστηριότητες και δασικές πυρκαγιές.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η μελέτη αυτή προέκυψε από μια ευρύτερη προσπάθεια να κατανοηθεί πώς οι συνηθισμένες περιβαλλοντικές εκθέσεις επηρεάζουν την υγεία, ιδιαίτερα ευάλωτων πληθυσμών.
Στην εποχή μας, πολλά παιδιά εκτίθενται πλέον στην ατμοσφαιρική ρύπανση πιο συχνά και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Έτσι στην έρευνα αυτή, εξετάζεται το πώς τα καθημερινά «φυσιολογικά» επίπεδα ρύπανσης σχετίζονται με την ανάπτυξη του εγκεφάλου στην εφηβεία.
Προηγούμενες έρευνες έχουν τεκμηριώσει σαφείς συνδέσεις μεταξύ κακής ποιότητας αέρα και αναπνευστικών ή καρδιαγγειακών παθήσεων. Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται η ανησυχία για τις επιπτώσεις των ατμοσφαιρικών ρύπων στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Ρύποι όπως τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια είναι αρκετά μικροί, ώστε να διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες, να περνούν στο αίμα και ενδεχομένως να διαπερνούν το προστατευτικό φράγμα του εγκεφάλου.
Μόλις εισέλθουν στον εγκέφαλο, αυτά τα σωματίδια μπορεί να προκαλέσουν φλεγμονή και οξειδωτικό στρες. Η βιολογική αυτή βλάβη μπορεί να διαταράξει τη λειτουργία των νευρώνων.
Γιατί οι έφηβοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Οι έφηβοι ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι, καθώς το σώμα τους βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη και αναπνέουν μεγαλύτερη ποσότητα αέρα σε σχέση με το σωματικό τους βάρος συγκριτικά με τους ενήλικες.
Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών για τον εγκέφαλο. Κατά τη διάρκειά της λαμβάνει χώρα μια διαδικασία, κατά την οποία ο εγκέφαλος απομακρύνει αδύναμες ή περιττές συνδέσεις μεταξύ νευρώνων, ώστε να λειτουργεί πιο αποτελεσματικά. Αυτή η φυσιολογική διαδικασία ωρίμασης οδηγεί στη λέπτυνση του εξωτερικού στρώματος του εγκεφάλου, του λεγόμενου φλοιού. Επειδή ο εγκέφαλος αναδιαμορφώνεται τόσο έντονα κατά την εφηβεία, μπορεί να είναι πιο ευάλωτος σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από τη μελέτη Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), τη μεγαλύτερη μακροχρόνια μελέτη ανάπτυξης του εγκεφάλου και υγείας παιδιών στις ΗΠΑ. Το δείγμα περιλάμβανε 10.947 συμμετέχοντες, ηλικίας 9-10 ετών κατά την έναρξη της μελέτης, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για έως και τέσσερα χρόνια. Οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν σε τρεις κοινούς ρύπους: τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5), το διοξείδιο του αζώτου (NO₂) και το όζον (O₃).
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η υψηλότερη έκθεση στα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια και στο διοξείδιο του αζώτου σχετιζόταν με ταχύτερη λέπτυνση του εγκεφαλικού φλοιού. Η επίδραση αυτή φάνηκε να είναι πιο έντονη σε περιοχές που σχετίζονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως ο προγραμματισμός, η προσοχή και ο έλεγχος των παρορμήσεων και σε άλλες που συνδέονται με την επεξεργασία των συναισθημάτων, της γλώσσας και των κοινωνικών σημάτων.
Οι ερευνητές παρατήρησαν αυτές τις αλλαγές, παρότι οι συμμετέχοντες εκτίθεντο σε επίπεδα ρύπανσης που θεωρούνται συνηθισμένα. Αυτό υποδηλώνει ότι ακόμη και η καθημερινή έκθεση σε «κανονικά» επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης μπορεί να έχει αναπτυξιακές συνέπειες.