Μεταξύ 18 μηνών και 2,5 ετών, πολλά νήπια εμφανίζουν μια συμπεριφορά που αιφνιδιάζει και αγχώνει τους γονείς: τρέχουν μακριά χωρίς προειδοποίηση, συχνά σε ακατάλληλα ή επικίνδυνα περιβάλλοντα. Το φαινόμενο αυτό συμπίπτει χρονικά με μια περίοδο έντονης κινητικής και ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης. Τα πόδια πλέον «υπακούν», η ταχύτητα αυξάνεται, αλλά η ικανότητα πρόβλεψης κινδύνου και αυτορρύθμισης δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί στο νήπιο.
Από αναπτυξιακή σκοπιά, το τρέξιμο δεν αποτελεί πρόκληση προς τον γονέα ούτε συνειδητή παραβίαση ορίων. Αντιθέτως, αντικατοπτρίζει την αναδυόμενη αίσθηση αυτονομίας και την ανάγκη του παιδιού να δοκιμάσει τις νέες του δεξιότητες στο περιβάλλον.
Διαβάστε επίσης: Μωρά και αγκαλιά: Όσο περισσότερο τόσο το καλύτερο, σύμφωνα με την επιστήμη
Το νήπιο έχει ανάγκη για ανεξαρτησία και έλεγχο
Σύμφωνα με τη θεωρία της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του Erikson, τα νήπια βρίσκονται στο στάδιο της «αυτονομίας έναντι της ντροπής και αμφιβολίας». Το παιδί προσπαθεί να αποδείξει –στον εαυτό του και στους άλλους– ότι μπορεί να κινηθεί, να αποφασίσει και να δράσει μόνο του. Το να περπατήσει αντί να καθίσει στο καρότσι, ή να τρέξει μπροστά από τον γονέα, αποτελεί έκφραση αυτής της εσωτερικής ανάγκης.
Η συμπεριφορά ενισχύεται από το γεγονός ότι η ικανότητα αναστολής παρορμήσεων (impulse control) δεν έχει ακόμη ωριμάσει. Το παιδί δεν «σκέφτεται» ότι θέλει να φύγει. Απλώς τρέχει.
Όσο κι αν οι γονείς επαναλαμβάνουν κανόνες και προειδοποιήσεις, τα νήπια δεν διαθέτουν ακόμη την γνωστική ωριμότητα για να τους εφαρμόζουν σταθερά, ειδικά σε στιγμές ενθουσιασμού ή κόπωσης. Η μνήμη εργασίας και η ικανότητα σύνδεσης αιτίου–αποτελέσματος βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο.
Γι’ αυτό και η πρόληψη του κινδύνου σε αυτή την ηλικία βασίζεται περισσότερο στη διαμόρφωση του περιβάλλοντος και λιγότερο στην προσδοκία συμμόρφωσης.
Πώς μπορούν οι γονείς να διαχειριστούν τη συμπεριφορά με ασφάλεια
Μείνετε κοντά
Σε ανοιχτούς και ασφαλείς χώρους, το παιδί μπορεί να τρέξει λίγα μέτρα μπροστά, αρκεί να βρίσκεται συνεχώς εντός οπτικού πεδίου. Σε πολυσύχναστα σημεία ή κοντά σε δρόμους, η φυσική εγγύτητα είναι απαραίτητη.
Ορίστε πού επιτρέπεται το τρέξιμο
Τα νήπια αποδέχονται ευκολότερα τα όρια όταν υπάρχουν πολλές «επιτρεπτές» επιλογές. Ένα πάρκο, μια παιδική χαρά ή ένας ανοιχτός χώρος χωρίς οχήματα προσφέρει το κατάλληλο πλαίσιο για ελεύθερη κίνηση, ενώ ταυτόχρονα μαθαίνει στο παιδί ότι το τρέξιμο έχει τόπο και χρόνο.
Εντάξτε το παιδί στη δραστηριότητα
Πολλά επεισόδια φυγής σχετίζονται με ανία ή ανάγκη για προσοχή. Όταν το παιδί συμμετέχει ενεργά –κρατώντας το καρότσι, βοηθώντας στα ψώνια ή «καθοδηγώντας» τον γονέα– μειώνεται η παρόρμηση να απομακρυνθεί.
Να είστε σαφείς στις προσδοκίες
Οι γενικές φράσεις δεν λειτουργούν σε αυτή την ηλικία. Αντί για «να είσαι καλό παιδί», είναι πιο αποτελεσματικό το «στο εμπορικό κέντρο κρατάμε χέρι».
Ενισχύστε τη θετική συμπεριφορά
Η συγκεκριμένη και άμεση επιβράβευση βοηθά το παιδί να κατανοήσει ποια συμπεριφορά είναι επιθυμητή. Η αναγνώριση του τι έκανε σωστά έχει μεγαλύτερη αξία από την τιμωρία.
Πότε περνάει αυτή η φάση
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η έντονη τάση φυγής μειώνεται σταδιακά μέχρι την ηλικία των 2,5–3 ετών, καθώς ωριμάζουν οι δεξιότητες αυτορρύθμισης και κατανόησης κανόνων. Μέχρι τότε, η κατανόηση της αναπτυξιακής βάσης της συμπεριφοράς βοηθά τους γονείς να την αντιμετωπίσουν με λιγότερο άγχος και περισσότερη ψυχραιμία.