Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς καλούνται να υιοθετήσουν ένα νέο πλαίσιο για τη διδασκαλία της κριτικής συνειδητότητας στα παιδιά, μέσω του τρόπου που μαθαίνουν να βλέπουν τα βιβλία που διαβάζουν.
Διαβάστε επίσης: Καλύτερες επιδόσεις στα μαθηματικά: Ο ρόλος των γονέων και των καθηγητών
Σε σχετική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Australian Journal of Language and Literacy αναφέρεται ότι όταν τα βιβλία λειτουργούν ως «παράθυρα» και δεν περιορίζονται μόνο σε αντανακλάσεις της προσωπικής εμπειρίας ενός παιδιού, βοηθούν στο να διακοπεί η πιθανή ανάπτυξη προκαταλήψεων και παρανοήσεων για τους άλλους.
Η έρευνα εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να χρησιμοποιούν μεταφορικές έννοιες «καθρεφτών» και «παραθύρων» κατά την ανάγνωση και ανάλυση ενός κειμένου. Η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας υπογραμμίζει ότι οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς χρειάζονται στρατηγικές βασισμένες σε αποδείξεις για τη διευκόλυνση κρίσιμων συζητήσεων, που θα βοηθούν τα παιδιά να αμφισβητούν στερεότυπα και να σκέφτονται κριτικά σχετικά με τη δικαιοσύνη και την αναπαράσταση.
Αναφέρει δε ότι τα βιβλία μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα ως «καθρέφτης» και «παράθυρο» για τις διαφορετικές προοπτικές των παιδιών. Στόχος θα πρέπει να είναι να ενδυναμωθούν τα παιδιά ως κριτικοί αναγνώστες. Αυτό, λένε οι επιστήμονες, θα μπορούσε να επιτευχθεί διδάσκοντάς τα να αναγνωρίζουν πέντε διαφορετικούς τύπους «καθρεφτών».
Ξέρουμε ότι όταν τα βιβλία λειτουργούν ως «παράθυρα» στον κόσμο, τα παιδιά μπορούν να δουν χαρακτήρες και εμπειρίες διαφορετικές από τις δικές τους και, μέσα από αυτό, να αναπτύξουν εκτίμηση, σεβασμό και ενσυναίσθηση για τους άλλους. Αντίθετα, τα παιδιά μπορεί να αισθάνονται αποκλεισμένα και μη εμπλεκόμενα, εάν δεν βλέπουν τον εαυτό τους και τον πολιτισμό τους να εκπροσωπούνται στα βιβλία που διαβάζουν.
Τύποι «καθρεφτών» στα βιβλία
Τα παιδιά ενθαρρύνονται να χτίζουν την κατανόησή τους, συνδέοντας νέες και υπάρχουσες γνώσεις:
- Καθρέφτης επίπεδος (Plane mirror): Βιβλία που είναι οικεία στα παιδιά.
- Καθρέφτης κοίλος (Concave mirror): Βιβλία που μεγεθύνουν και εστιάζουν σε συγκεκριμένες πτυχές της ταυτότητας ή εμπειρίας των παιδιών, αναδεικνύοντας στοιχεία που ίσως ήταν προηγουμένως αθέατα ή υποτιμημένα.
- Καθρέφτης κυρτός (Convex mirror): Κάποια στοιχεία είναι γνωστά, άλλα νέα. Το βιβλίο λειτουργεί και ως «καθρέφτης» και ως «παράθυρο» ταυτόχρονα, προσφέροντας ευρύτερες προοπτικές.
Υπάρχουν και κάποιοι άλλοι «καθρέφτες», που πρέπει να προσέξουμε περισσότερο ως γονείς:
- Μαγικός καθρέφτης (Magic mirror): Φανταστικός καθρέφτης που ενισχύει μια υπεροπτική αίσθηση εαυτού.
- Καθρέφτης λούνα παρκ (Fairground mirror): Προβάλλει στερεοτυπικές ή παραμορφωμένες αναπαραστάσεις ομάδων, συχνά με εξωτική ή υποτιμητική απεικόνιση.
Πρακτική εφαρμογή
Στόχος είναι τα παιδιά και οι εκπαιδευτικοί να κινηθούν πέρα από την παθητική κατανάλωση λογοτεχνίας προς την ενεργή, κριτική εμπλοκή, με έμφαση στην κριτική συνειδητότητα και την εκπαίδευση που θέτει προβλήματα.
Η αναγνώριση διαφορετικών «καθρεφτών» κατά την ανάγνωση βοηθά τα παιδιά να αμφισβητούν ποια ιστορία αφηγείται το βιβλίο, ποιοι «φωνάζουν» και ποιοι παραμένουν σιωπηλοί. Τα παιδιά δεν καταναλώνουν απλώς τις ιστορίες παθητικά, αλλά τις εξετάζουν, αναρωτιούνται ποιοι περιλαμβάνονται και ποιοι αποκλείονται και συνδέουν βαθύτερα τα κείμενα με τη ζωή τους.