Τα σύντομα βίντεο στις ποικίλες online πλατφόρμες έχουν γίνει κομμάτι της καθημερινότητας των ενηλίκων, των παιδιών και των εφήβων. Είναι αυτά τα μικρά «κλιπ» των λίγων δευτερολέπτων ή λίγων λεπτών, το περιεχόμενο των οποίων είναι προσαρμοσμένο στα ενδιαφέροντα του κάθε χρήστη. Η συνεχής αυτόματη αναπαραγωγή και το ατελείωτο scrolling, κάνουν τα παιδιά να μένουν «κολλημένα» στην οθόνη χωρίς να το συνειδητοποιούν, όπως ακριβώς συμβαίνει και με εμάς.
Αν και φαίνεται αθώα, η επιστήμη αποκαλύπτει ότι αυτή η μορφή ψυχαγωγίας μπορεί να επηρεάσει την ψυχική υγεία και τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών. Πιο συγκεκριμένα, μελέτες δείχνουν ότι η αυξημένη χρήση σύντομων βίντεο συνδέεται με περισσότερη θλίψη, άγχος, μοναξιά, αλλά και με μειωμένη προσοχή, κακή αυτορρύθμιση και δυσκολίες στη μνήμη και τη λογική σκέψη. Οι επιπτώσεις είναι πιο έντονες όταν η χρήση είναι συχνή, συναισθηματικά φορτισμένη ή δύσκολη να ελεγχθεί — δηλαδή όταν τα παιδιά δυσκολεύονται να σταματήσουν ή νιώθουν άγχος όταν δεν μπορούν να ανοίξουν την εφαρμογή.
Η φύση των σύντομων βίντεο τα καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικά αλλά και απαιτητικά για τον εγκέφαλο. Κάθε swipe φέρνει ένα νέο, απρόβλεπτο περιεχόμενο, δημιουργώντας έναν “κύκλο ανταμοιβής” που κρατά τα παιδιά στην οθόνη για ώρες. Αυτή η γρήγορη και επαναλαμβανόμενη φύση των βίντεο, δυσκολεύει τη συγκέντρωση σε πιο αργές και απαιτητικές δραστηριότητες, όπως η μελέτη. Παράλληλα, οι επιστήμονες επισημαίνουν πως αυξάνει την τάση για κοινωνική σύγκριση ή αρνητική αυτοαξιολόγηση.
Τέλος, τα ευρήματα δείχνουν ότι η έντονη χρήση μπορεί να μειώσει τον χρόνο ύπνου, τον χρόνο για άσκηση, για δραστηριότητες με φίλους και οικογένεια ή για χόμπι που προάγουν την ψυχική υγεία.
Social, βίντεο & ψυχική υγεία: Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Το καλό είναι ότι οι ψηφιακές συνήθειες είναι τροποποιήσιμες. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αποκτήσουν πιο υγιή σχέση με τα social και το διαδίκτυο γενικότερα:
- Θέστε όρια μέσω συνεργασίας: Προτείνετε συγκεκριμένα χρονικά όρια για scrolling, για παράδειγμα 10–15 λεπτά αντί να αφήνετε το χρονικό πλαίσιο ανοιχτό. Αυτό μπορείτε να το κάνετε σε συνεργασία με τα παιδιά έτσι ώστε να μην νιώθουν περιορισμό.
- Απενεργοποιήστε την αυτόματη αναπαραγωγή: Έτσι τα παιδιά θα χρειάζεται να επιλέγουν συνειδητά τι θα παρακολουθήσουν.
- Στρατηγικές για τον ύπνο: Φορτίστε τα κινητά εκτός υπνοδωματίου για να περιορίσετε τη νυχτερινή χρήση και να προστατέψετε την ξεκούραση όλης της οικογένειας.
- Ελέγξτε τη ροή: Βοηθήστε τα παιδιά να αφαιρούν περιεχόμενο που προκαλεί άγχος, αρνητικά συναισθήματα ή κοινωνική σύγκριση.
- Εναλλακτικά διαλείμματα: Αντί για ατελείωτο scrolling, προτείνετε μικρά διαλείμματα με μουσική, stretching ή συνομιλία με φίλους.
- Συζητήστε για τα συναισθήματα: Ρωτήστε: «Πώς νιώθεις μετά το scrolling;» ή «Ποια βίντεο σε κάνουν να νιώθεις καλύτερα και ποια χειρότερα;» και μιλήστε για τα συναισθήματα, όχι μόνο για τους κανόνες.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν φταίει πάντα ο χρόνος που περνούν τα παιδιά και κυρίως οι έφηβοι στα κινητά, αλλά το πώς και γιατί τα χρησιμοποιούν. Η προβληματική χρήση —όπως η αδυναμία να σταματήσουν ή η έντονη εξάρτηση— αποτελεί μεγαλύτερο κίνδυνο για την ψυχική υγεία και τη γνωστική ανάπτυξη από τον «απλό» χρόνο χρήσης.
Οι ειδικοί συνιστούν στους γονείς να παρατηρούν πότε η χρήση γίνεται καταναγκαστική, τι την πυροδοτεί και να προσφέρουν υποστήριξη αντί για τιμωρία. Μέσα από τη συνεργασία, την καθοδήγηση και τα όρια, τα παιδιά μπορούν να μάθουν να διαχειρίζονται καλύτερα την προσοχή τους, να προστατεύουν τη διάθεσή τους και να διατηρούν την αυτορρύθμισή τους.