Το ψηφιακό περιβάλλον έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι αλληλεπιδρούν με τον κόσμο γύρω τους. Μια πρόσφατη ευρωπαϊκή μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Pediatrics εξετάζει μια σημαντική πτυχή αυτού του φαινομένου: τη συσχέτιση μεταξύ του χρόνου που περνούν οι έφηβοι στα ψηφιακά μέσα και των προβλημάτων αυτοεικόνας.
Διαβάστε επίσης: Διάβασμα για το σχολείο: Τέλος οι… μάχες μια για πάντα
Καθώς το ψηφιακό περιεχόμενο γίνεται όλο και πιο παρόν στην καθημερινότητα των εφήβων, η κατανόηση του πώς αυτές οι αλληλεπιδράσεις διαμορφώνουν την αυτοαντίληψή τους είναι κρίσιμη για γονείς και εκπαιδευτικούς.
Η εν λόγω μελέτη εξέτασε ένα ευρύ δείγμα εφήβων στην Ευρώπη, εστιάζοντας στο πώς διαφορετικά επίπεδα χρόνου μπροστά στην οθόνη επηρεάζουν την εικόνα του σώματος. Καθώς οι νέοι βυθίζονται σε κοινωνικά δίκτυα γεμάτα «τέλειες» και «πειραγμένες» φωτογραφίες και ιδανικά σώματα, προκύπτει η ερώτηση «πώς αυτό το περιβάλλον επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους»; Τα αποτελέσματα δείχνουν ανησυχητικές τάσεις. Η παρατεταμένη έκθεση στα ψηφιακά μέσα φαίνεται να συσχετίζεται έντονα με δυσαρέσκεια σχετικά με την εικόνα σώματος.
Διαφορετικοί τύποι ψηφιακής χρήσης, διαφορετικά αποτελέσματα
Η μελέτη δείχνει ότι δεν είναι όλα τα ψηφιακά μέσα ίδια. Η χρήση κοινωνικών δικτύων, που συχνά περιλαμβάνει περιεχόμενο με έμφαση στην ομορφιά, φαίνεται να έχει αρνητικότερη επίδραση από άλλες μορφές ψηφιακής αλληλεπίδρασης, όπως η παρακολούθηση εκπαιδευτικών ή ψυχαγωγικών βίντεο.
Η ανάλυση επισημαίνει τη σημασία της κοινωνικής σύγκρισης, όπου οι έφηβοι μετρούν την αξία τους με βάση τις φαινομενικά τέλειες ζωές που παρουσιάζουν οι influencers και οι συνομήλικοι. Αυτό δείχνει τις ψυχολογικές επιπτώσεις αυτών των συγκρίσεων.
Επιπλέον, η μελέτη αναδεικνύει ένα σημαντικό μοτίβο. Σύμφωνα με αυτό, οι έφηβοι που περνούν περισσότερο χρόνο σε οπτικές πλατφόρμες είναι πιο πιθανό να αισθάνονται ανεπάρκεια σχετικά με την εμφάνισή τους. Η συνεχής παρουσία επεξεργασμένων εικόνων και η κουλτούρα των influencers δημιουργούν πρότυπα ομορφιάς που είναι σχεδόν απαγορευτικά, οδηγώντας σε δυσαρέσκεια με το σώμα.
Ο κύκλος αυτός ενισχύεται από τον συνεχή βομβαρδισμό οπτικών ερεθισμάτων που ιδανικοποιούν συγκεκριμένους τύπους σώματος, ενώ υποτιμούν τη διαφορετικότητα, κάνοντας πολλούς εφήβους να νιώθουν κατώτεροι.
Έφηβοι και διαφορές ανά φύλο
Η μελέτη αναφέρει επίσης διαφορές στο πώς τα δύο φύλα βιώνουν αυτές τις πιέσεις. Τα κορίτσια ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα δυσαρέσκειας με την εικόνα σώματος, σε σχέση με τα συνομήλικά τους αγόρια. Η διαφορά αυτή πιθανώς οφείλεται στις κοινωνικές νόρμες και προσδοκίες που δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στα πρότυπα ομορφιάς για τις γυναίκες.
Πώς επηρεάζονται ψυχολογικά οι έφηβοι
Οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από τα προσωπικά συναισθήματα αυτοεκτίμησης. Οι έφηβοι με κακή εικόνα σώματος διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως άγχος, ακόμη και κατάθλιψη. Δεδομένων των κρίσιμων φάσεων ανάπτυξης, κατά τις οποίες οι νέοι διαμορφώνουν την ταυτότητά τους, η καλλιέργεια θετικής αυτοεικόνας είναι υψίστης σημασίας.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς
Καθώς το ψηφιακό περιβάλλον συνεχίζει να εξελίσσεται, πρέπει να εξελίσσονται και οι στρατηγικές προστασίας της ευημερίας των εφήβων. Τα ευρήματα της μελέτης τονίζουν τη σημασία της μέτριας χρήσης περιεχομένου, της εκπαίδευσης στην ψηφιακή παιδεία και της ψυχολογικής υποστήριξης. Σχολεία, γονείς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας πρέπει να συνεργαστούν για να μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις ενός ολοένα και πιο ψηφιακού κόσμου. Η αύξηση του χρόνου που περνούν οι έφηβοι μπροστά στην οθόνη καθιστά τα ευρήματα αυτά επείγοντα.
Έφηβοι και ο ρόλος των φίλων τους
Η επίδραση των συνομηλίκων αναδείχθηκε ως κρίσιμος παράγοντας. Οι έφηβοι που έχουν υποστηρικτικά δίκτυα φίλων βιώνουν λιγότερες αρνητικές συνέπειες της κοινωνικής σύγκρισης. Οι φίλοι μειώνουν την αρνητική επίδραση των social media. Γενικότερα, η ενίσχυση υγιών σχέσεων και υποστηρικτικών πλαισιών μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά ενάντια στα προβλήματα εικόνας σώματος