Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμάται ότι περίπου 10% των εγκύων και 13% των γυναικών μετά τον τοκετό εμφανίζουν κάποια ψυχική διαταραχή, με συχνότερη την κατάθλιψη. Ωστόσο, τα ευρωπαϊκά δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο είναι ευρύτερο και πιο σύνθετο. Οι μητέρες στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις.
Δύο στις τρεις μητέρες στην Ευρώπη υποφέρουν
Σε μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα με τη συμμετοχή 9.600 μητέρων από 12 χώρες, περισσότερες από δύο στις τρεις δήλωσαν ότι αισθάνονται ψυχική υπερφόρτωση (mental overload). Κατά το προηγούμενο έτος:
-
περίπου το 33% ανέφερε συμπτώματα άγχους,
-
το 20% συμπτώματα κατάθλιψης,
-
και το 18% ενδείξεις επαγγελματικής ή συναισθηματικής εξουθένωσης (burnout).
Διαβάστε επίσης: Επαρκής ύπνος και δραστηριότητες: Πώς να επιτύχουμε την ισορροπία;
Τα ποσοστά διαφοροποιούνται μεταξύ των χωρών, ωστόσο η εικόνα παραμένει ανησυχητική. Ένα σημαντικό ποσοστό μητέρων σε χώρες της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης αναφέρει καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ σε χώρες του Νότου καταγράφονται υψηλά επίπεδα άγχους. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ψυχική πίεση δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά κανονικότητα, ιδιαίτερα για πολύτεκνες μητέρες με μικρά παιδιά, χαμηλό εισόδημα ή μονογονεϊκές οικογένειες.
Γιατί η μητρότητα συνδέεται με αυξημένη ψυχική επιβάρυνση;
Η περίοδος της πρώιμης παιδικής φροντίδας αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη σωματική και ψυχική υγεία σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Παρά τη σημασία της, η μητρότητα συχνά συνοδεύεται από:
-
αυξημένες απαιτήσεις φροντίδας,
-
περιορισμένο προσωπικό χρόνο,
-
έλλειψη κοινωνικής και θεσμικής υποστήριξης
-
και έντονη πίεση να συνδυαστούν πολλαπλοί ρόλοι.
Ερευνητικά δεδομένα από ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν ότι μετά τη γέννηση του πρώτου παιδιού παρατηρείται σημαντική επιδείνωση της ψυχικής υγείας των γυναικών, με αυξημένη χρήση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων τα επόμενα χρόνια. Το φαινόμενο αυτό φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με τις αλλαγές στις συνθήκες ζωής, τους χρονικούς περιορισμούς και τις απαιτήσεις που επιβάλλει η φροντίδα του παιδιού, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με αμειβόμενη εργασία.
Το «τίμημα» στην εργασία και την καριέρα
Η μητρότητα εξακολουθεί να συνοδεύεται από σημαντικές επαγγελματικές απώλειες. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περισσότερες από μία στις τέσσερις μητέρες δηλώνουν ότι η απόκτηση παιδιού είχε αρνητικό αντίκτυπο στην καριέρα τους. Σε ορισμένες χώρες, το ποσοστό αυτό φτάνει το ένα τρίτο.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ένα μικρό αλλά υπαρκτό ποσοστό γυναικών αναφέρει ότι απολύθηκε ή εξαναγκάστηκε να αποχωρήσει από την εργασία του λόγω εγκυμοσύνης ή μητρότητας. Παράλληλα:
-
16% δηλώνουν διακρίσεις κατά τη διαδικασία πρόσληψης,
-
30% περιορισμένες ευκαιρίες εξέλιξης,
-
περίπου 20% αποκλεισμό από αυξήσεις,
-
ενώ πάνω από το ένα τρίτο καταγράφει απώλεια εισοδήματος.
Η καθημερινή διαχείριση εργασίας και οικογενειακών υποχρεώσεων αποτελεί βασικό παράγοντα ψυχικής εξουθένωσης. Σε πολλές περιπτώσεις, οι μητέρες εξακολουθούν να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της οικιακής εργασίας και της φροντίδας των παιδιών.
Τα δεδομένα δείχνουν μεγάλες διαφοροποιήσεις στον τρόπο επιστροφής στην εργασία μετά τη γέννηση ενός παιδιού. Σε ορισμένες χώρες, η πλήρης απασχόληση παραμένει ο κανόνας, ενώ σε άλλες, πολλές μητέρες στρέφονται σε μερική απασχόληση ή αποχωρούν προσωρινά από την αγορά εργασίας. Το κόστος της παιδικής φροντίδας αναδεικνύεται ως καθοριστικός παράγοντας, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οι υπηρεσίες φύλαξης είναι ακριβές ή ανεπαρκείς.