Η ανθεκτικότητα ήταν πάντα ένα πολύτιμο χαρακτηριστικό, αλλά τελευταία φαίνεται πως περισσότεροι γονείς από ποτέ δηλώνουν ότι θέλουν ανθεκτικούς εφήβους, εφήβους που μπορούν να διαχειρίζονται την απογοήτευση, να λύνουν προβλήματα, να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους και να συνεχίζουν, όταν η ζωή δυσκολεύει.
Διαβάστε επίσης: Αφήστε τους εφήβους να κοιμούνται περισσότερο το Σαββατοκύριακο
Όμως, η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να χτιστεί σε μια ζωή όπου οι ενήλικες απομακρύνουν κάθε εμπόδιο από τον δρόμο του εφήβου. Και η γονεϊκότητα τύπου «ελικόπτερο», ακόμα κι όταν πηγάζει από αγάπη, τείνει να κάνει ακριβώς αυτό.
Η γονεϊκότητα τύπου «ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας» είναι η εναλλακτική που επιτρέπει στους γονείς να στηρίζουν τα παιδιά τους, ενώ ταυτόχρονα τους δίνουν τον χώρο να εξελιχθούν σε ανεξάρτητους ενήλικες.
Τι κάνουν λάθος οι καλοπροαίρετοι γονείς-«ελικόπτερα»
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα. Ένας έφηβος πρέπει να στείλει e-mail σε έναν καθηγητή επειδή έχασε μια εργασία. Νιώθει άβολα. Δεν ξέρει τι να γράψει. Κολλάει, κοιτάζοντας μια άδεια οθόνη. Ένας γονιός μπορεί να παρέμβει και να γράψει το e-mail μέσα σε 30 δευτερόλεπτα. Το πρόβλημα λύνεται γρήγορα, με τον γονιό να επιλέγει τις πιο διπλωματικές διατυπώσεις.
Όμως ο έφηβος στερείται την ευκαιρία να εξασκηθεί στη διεκδίκηση, την ανάληψη ευθύνης, την επικοινωνία ή την αποκατάσταση μιας σύγκρουσης, δηλαδή ακριβώς τις δεξιότητες που θα χρειαστεί, όταν δεν θα υπάρχει κανείς να πατήσει «αποστολή» για λογαριασμό του.
Οι δεξιότητες δεν αναπτύσσονται μέσω της «διάσωσης». Αναπτύσσονται μέσω της επανάληψης. Και αν αυτό το μοτίβο γίνει ο κανόνας, ο έφηβος μπορεί να μη μάθει πώς να ανακάμπτει από τα λάθη του. Μπορεί να μάθει να περιμένει πάντα κάποιον να τον σώσει.
Ένα στυλ ανατροφής ειδικα σχεδιασμένο για την εφηβεία
Η γονεϊκότητα τύπου «ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας» είναι ένα στυλ ανατροφής που έχει σχεδιαστεί ειδικά για την εφηβεία. Σημαίνει να είναι ο γονιός παρών, ενήμερος, να προστατεύει όταν χρειάζεται, αλλά να μην αρπάζει τα «χειριστήρια». Οι έφηβοι δεν χρειάζονται «να πετάει ο γονιός τους το αεροπλάνο». Χρειάζονται να είναι κοντά τους, όταν αλλάζουν οι συνθήκες, ώστε να τους βοηθήσει να διορθώσουν την πορεία τους.
Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην εμπιστοσύνη, τα σαφή όρια και την ανοιχτή επικοινωνία. Το να παραμένουν οι γονείς συνδεδεμένοι και προσεκτικοί στον κόσμο του εφήβου παραμένει σημαντικό στην εφηβεία, ακόμα κι όταν οι έφηβοι ζητούν περισσότερο χώρο. Αντί να περιμένουν μέχρι η συμπεριφορά να φτάσει σε κρίση, οι γονείς μαθαίνουν να παρατηρούν έγκαιρα τα μοτίβα, να παραμένουν ψύχραιμοι και να καθοδηγούν τους εφήβους μέσα στις «αναταράξεις» της ανάπτυξης.
T.O.W.E.R ή αλλιώς τα χαρακτηριστικά που έχουν οι γονείς «ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας»
Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει πέντε βασικά χαρακτηριστικά, τα οποία εκφράζονται μέσα από το πλαίσιο T.O.W.E.R.:
1. Εμπιστοσύνη (Trust)
Εμπιστεύεστε ότι ο έφηβος θα εξελιχθεί σε άτομο που παίρνει αποφάσεις. Δεν χρειάζεται να του έχετε τυφλή εμπιστοσύνη, απλώς να του δίνετε περισσότερη ελευθερία, όσο δείχνει ότι μπορεί να τη διαχειριστεί, πάντα με σαφείς προσδοκίες και λογοδοσία.
2. Παρατήρηση (Observation)
Παραμένετε ενήμεροι, χωρίς να αιωρείστε από πάνω του. Αντί να ελέγχετε κάθε στιγμή, παρατηρείτε τα μοτίβα στον χρόνο και εμπιστευθείτε το ένστικτό σας, όταν κάτι φαίνεται ασυνήθιστο.
3. Σημάδια προειδοποίησης (Warning Signs)
Ξέρετε τι να προσέξετε, όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Μεταβολές στη διάθεση, στον ύπνο, στη συμπεριφορά ή στη ρουτίνα είναι σήμα για να «επικοινωνήσετε με τον πιλότο».
4. Συναισθηματική ασφάλεια (Emotional Safety)
Δημιουργείτε ένα περιβάλλον, όπου ο έφηβος μπορεί να λέει την αλήθεια. Οι έφηβοι κρύβουν πράγματα, όταν νιώθουν ντροπή, φόβο ή όταν ανησυχούν ότι θα τους γίνει κριτική, όχι όταν νιώθουν πραγματική στήριξη.
5. Ρύθμιση (Regulation)
Διατηρείτε τη δική σας ψυχραιμία. Η σταθερότητά σας βοηθά και τον έφηβο να σταθεροποιηθεί, αυτό είναι η συν-ρύθμιση.
Οφέλη για τους εφήβους
Η γονεϊκότητα τύπου «ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας» βοηθά τους εφήβους να χτίσουν αυτοπεποίθηση χωρίς να νιώθουν μόνοι. Έχουν χώρο να κάνουν επιλογές, να μαθαίνουν από τα λάθη τους και να αναπτύσσουν κρίση, γνωρίζοντας ότι οι γονείς είναι έτοιμοι να παρέμβουν, αν χρειαστεί.
Παράλληλα, διατηρεί ανοιχτές τις γραμμές επικοινωνίας. Όταν οι έφηβοι ξέρουν ότι δεν θα αντιμετωπίσουν αυτόματη κριτική ή τιμωρία, είναι πιο πιθανό να μιλήσουν νωρίς, πριν μια κατάσταση κλιμακωθεί, ακόμα και σε θέματα όπως ο εκφοβισμός ή η ψυχική υγεία.
Οφέλη για τους γονείς
Αυτή η προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει ανακουφιστικά και για τους γονείς. Δεν χρειάζεται να μικροδιαχειρίζεστε κάθε απόφαση, ούτε να προσποιείστε ότι είστε «χαλαροί», όταν ανησυχείτε. Παραμένετε συνδεδεμένοι, χωρίς να ελέγχετε ασφυκτικά.
Πιθανά μειονεκτήματα
Τα μειονεκτήματα είναι λίγα, αλλά υπαρκτά. Οι έφηβοι μπορεί ακόμα να πουν ψέματα ή να κρύψουν πράγματα. Η ισχυρή σχέση αυξάνει την ειλικρίνεια μακροπρόθεσμα, αλλά χρειάζεται παρατήρηση μοτίβων, όχι μόνο τιμωρία.
Μερικοί γονείς γίνονται υπερβολικά αποστασιοποιημένοι, για να αποφύγουν συγκρούσεις, ενώ άλλοι παρεμβαίνουν πολύ γρήγορα από άγχος. Ο στόχος είναι η ισορροπία: χώρος για φυσιολογική δυσφορία, παρέμβαση όταν διακυβεύεται η ασφάλεια.
Πρακτικές συμβουλές
- Θέστε σαφή όρια: τι είναι αδιαπραγμάτευτο και τι ευέλικτο
- Δείτε τη μεγάλη εικόνα: ύπνος, φαγητό, σχολείο, φίλοι
- Κάντε σύντομο έλεγχο, χωρίς ανάκριση
- Παρέμβετε με πρόθεση, ρωτώντας τι βοήθεια θέλουν
- Δώστε το παράδειγμα ψυχραιμίας, ειδικά στις συγκρούσεις
- Προσαρμόστε τη στήριξη, ανάλογα με τη φάση που βρίσκεται το παιδί