Στη σύγχρονη κοινωνία, η αξιολόγηση των παιδιών ως «χαρισματικών» ή «ταλαντούχων», συχνά γίνεται μέσω των σχολικών τους επιδόσεων. Η «ταμπέλα» αυτή, αν και ακούγεται θετική, ενέχει κινδύνους, κυρίως όσον αφορά την προσωπική ανάπτυξη του παιδιού και τις εκπαιδευτικές του ανάγκες. Αρχικά, ο χαρακτηρισμός ενός παιδιού ως «ταλαντούχου» δημιουργεί μια διάκριση μεταξύ των παιδιών. Τα παιδιά εκείνα που δεν καταφέρνουν να ενταχθούν σε αυτή την κατηγορία ίσως αισθάνονται υποδεέστερα ή λιγότερο ικανά, κάτι που μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες στην αυτοεκτίμηση και γενικότερα, την ψυχική τους υγεία. Η ανάγκη να επιτευχθεί ένας υψηλός βαθμός στις εξετάσεις και τα τεστ μπορεί να επιφέρει πίεση, απομακρύνοντάς το παιδί από την γνήσια περιέργεια και την επιθυμία του για μάθηση.
Διαβάστε επίσης: Τι πραγματικά χρειάζονται οι έφηβοι…ακόμα και αν δεν το λένε
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εξαιρετικές επιδόσεις σε τεστ νοημοσύνης (IQ) δεν αποτελούν πάντα ένδειξη της πραγματικής ικανότητας ενός παιδιού. Πολλά παιδιά που δεν πληρούν τα κριτήρια του «ταλαντούχου» ενδέχεται να είναι εξίσου ικανά σε άλλες μορφές μάθησης, όπως η δημιουργικότητα, η κοινωνική και συναισθηματική νοημοσύνη ή η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων στην καθημερινή ζωή. Επομένως, η εξάρτηση από την μέτρηση των τεστ IQ για να προσδιορίσουμε την «ικανότητα» ενός παιδιού μπορεί να είναι περιοριστική και να αδικεί την δυναμική του.
Η «ταμπέλα» του «ταλαντούχου» μπορεί να έχει ακόμη μια επικίνδυνη παγίδα. Πολλές φορές, τα παιδιά που χαρακτηρίζονται έτσι μπορεί να αναπτύξουν μια στατική αντίληψη για την ευφυΐα τους. Βλέποντας την ικανότητά τους ως κάτι έμφυτο και αμετάβλητο, μπορεί να φοβούνται να αντιμετωπίσουν προκλήσεις με τη σκέψη μήπως αποτύχουν και δείξουν ότι δεν είναι τόσο «έξυπνα» όσο πιστεύουν οι γύρω τους. Αυτό, με τη σειρά του, τα εμποδίζει να εξελιχθούν και να αναπτύξουν τις πραγματικές τους ικανότητες. Η «στατική αντίληψη» έρχεται σε αντίθεση με την «αντίληψη ανάπτυξης» (growth mindset), κατά την οποία η ευφυΐα θεωρείται πως εξελίσσεται μέσα από εμπειρίες και μάθηση.
Παρά τις προκλήσεις που συνοδεύουν τη διάκριση του «ταλαντούχου», υπάρχουν και θετικά στοιχεία. Για κάποια παιδιά, η αναγνώριση της χαρισματικότητας τους μπορεί να τους προσφέρει την ευκαιρία να ακολουθήσουν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις ικανότητές τους. Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να βελτιώσει την ακαδημαϊκή τους απόδοση και να ενισχύσει την αυτοεκτίμησή τους.
Τι συμβαίνει όταν τα «ταλαντούχα» παιδιά μεγαλώνουν;
Ο χαρακτηρισμός ενός παιδιού ως ταλαντούχου δεν εγγυάται ότι το παιδί αυτό θα πετύχει περισσότερα ως ενήλικας. Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι από τους ενήλικες που σημειώνουν σημαντική επιτυχία δεν είχαν ποτέ χαρακτηριστεί ταλαντούχοι ή χαρισματικοί κατά την παιδική τους ηλικία. Αυτό ισχύει σε όλους τους τομείς, είτε πρόκειται για τη βιομηχανία, την τέχνη, την επιστήμη, τη διακυβέρνηση κ.λπ.
Η «ταμπέλα του ταλαντούχου» λοιπόν δεν αποτελεί προϋπόθεση για να πετύχει κανείς στη ζωή. Για κάποια παιδιά, ο χαρακτηρισμός αυτός μπορεί να είναι παρακινητικός και να τα βοηθήσει να ακολουθήσουν έναν δρόμο που να ανταποκρίνεται στις δυνατότητές τους. Ωστόσο, για άλλα παιδιά, ο χαρακτηρισμός μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική πίεση και άγχος κάτι που μπορεί να υπονομεύσει τα επιτεύγματά τους.
Συνολικά, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ανάπτυξη κάθε παιδιού είναι μοναδική και ότι η αληθινή επιτυχία στη ζωή δεν εξαρτάται από το αν χαρακτηρίζεται «ταλαντούχο», αλλά από τη συνεχιζόμενη μάθηση, την προσαρμοστικότητα και τη δυνατότητα να ξεπερνά τις προκλήσεις που συναντά.
Το κλειδί είναι να επικεντρωθούμε στην ενίσχυση των ατομικών ικανοτήτων του παιδιού, προσφέροντας του τις σωστές ευκαιρίες για μάθηση και ανάπτυξη, χωρίς να το περιορίζουμε βάζοντάς του ταμπέλες.