Πώς βλέπουν τα μωρά τον κόσμο;

Ακόμα κι αν ένα βρέφος δύο μηνών δεν μπορεί να δει καθαρά το πρόσωπο της μητέρας του από την άλλη άκρη του δωματίου, μέσα στον εγκέφαλό του συμβαίνει κάτι εντυπωσιακό: ο κόσμος ήδη αρχίζει να οργανώνεται σε κατηγορίες. Ζώα, φυτά, αντικείμενα, τρόφιμα, παιχνίδια, όλα μπαίνουν σε ξεχωριστά «νοητικά συρτάρια» στα μωρά, πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι πίστευε μέχρι σήμερα η επιστήμη.

Αυτό δείχνει νέα έρευνα από το Trinity College Dublin, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Neuroscience και αλλάζει όσα γνωρίζαμε για την ανάπτυξη της όρασης στα βρέφη.

Διαβάστε επίσης: Ανάπτυξη εγκεφάλου: Η επανάληψη είναι το «κλειδί» και η επιστήμη το επιβεβαιώνει

Στους πρώτους μήνες ζωής, η όραση ενός μωρού είναι περιορισμένη. Μπορεί να εστιάσει καθαρά μόνο σε απόσταση περίπου 30 εκατοστών, αντιλαμβάνεται λιγότερα χρώματα και η οπτική του οξύτητα είναι μόλις ένα μικρό ποσοστό αυτής ενός ενήλικα.

Παρόλα αυτά, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος των βρεφών δύο μηνών ήδη ξεχωρίζει βασικές κατηγορίες: ζωντανά και άψυχα, ζώα και αντικείμενα, μεγάλα και μικρά. Με άλλα λόγια, το μωρό δεν βλέπει απλώς σχήματα και χρώματα. Αρχίζει να αντιλαμβάνεται «τι είδους πράγμα» είναι αυτό που κοιτά.

Το εντυπωσιακό πείραμα με μωρά

Οι επιστήμονες κατάφεραν να καταγράψουν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου περισσότερων από 100 βρεφών, ενώ εκείνα έβλεπαν εικόνες καθημερινών αντικειμένων, όπως γάτες, πουλιά, δέντρα, παιχνίδια και τρόφιμα. Για να παραμείνουν ήρεμα, τα μωρά άκουγαν απαλά παιδικά τραγούδια και οι εικόνες εμφανίζονταν για λίγα δευτερόλεπτα.

Αναλύοντας τα δεδομένα, οι ερευνητές μπόρεσαν να προβλέψουν τι είδους εικόνα έβλεπε το μωρό, απλώς εξετάζοντας το μοτίβο εγκεφαλικής δραστηριότητας. Ακόμη πιο εντυπωσιακό: διαφορετικές εικόνες της ίδιας κατηγορίας (π.χ. μια γάτα από μπροστά ή από το πλάι) προκαλούσαν παρόμοια αντίδραση στον εγκέφαλο. Αυτό δείχνει ότι τα βρέφη δεν απομνημονεύουν απλώς εικόνες, αλλά αναγνωρίζουν κατηγορίες.

Ανατροπή μιας παλιάς θεωρίας

Μέχρι σήμερα πιστεύαμε ότι η ανάπτυξη της όρασης γίνεται «από το απλό στο σύνθετο»: πρώτα ωριμάζουν τα κυκλώματα που αναγνωρίζουν γραμμές, χρώματα και σχήματα και αργότερα εκείνα που επιτρέπουν την αναγνώριση αντικειμένων και προσώπων.

Η νέα έρευνα δείχνει ότι τα ανώτερα οπτικά κέντρα –εκείνα που σχετίζονται με την αναγνώριση κατηγοριών– είναι ενεργά πολύ νωρίς. Αντίθετα, ορισμένες περιοχές που θεωρούνταν «πρώτο στάδιο» ωρίμανσης φαίνεται να αναπτύσσονται αργότερα.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος του μωρού είναι πιο οργανωμένος απ’ ό,τι περιμέναμε.

Έμφυτη γνώση ή ταχύτατη μάθηση;

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτή η ικανότητα υπάρχει από τη γέννηση ή αν αναπτύσσεται αστραπιαία μέσα στους πρώτους δύο μήνες ζωής. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να έχει εξελιχθεί έτσι ώστε να «περιμένει» συγκεκριμένα μοτίβα από τον κόσμο, για παράδειγμα, ότι τα ζώα κινούνται ή ότι τα πρόσωπα είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

Αυτή η έμφυτη «δομή» θα έδινε στα μωρά ένα τεράστιο πλεονέκτημα μάθησης από την πρώτη στιγμή.

Τι σημαίνει αυτό για τους γονείς

Παρότι το μωρό μπορεί να φαίνεται ότι κοιτά αφηρημένα, ο εγκέφαλός του εργάζεται εντατικά. Ο σκύλος, το κουκλάκι και το κουτάλι δεν είναι απλώς εικόνες. Αρχίζουν ήδη να μπαίνουν σε ξεχωριστές νοητικές κατηγορίες.

Η έρευνα δεν δίνει συγκεκριμένες «οδηγίες» ανατροφής, αλλά υποστηρίζει την αξία ενός πλούσιου και ποικίλου οπτικού περιβάλλοντος: βιβλία με εικόνες, παιχνίδια, αντικείμενα της καθημερινότητας και –κυρίως– πραγματική αλληλεπίδραση.