Ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα από τα πιο επίμονα και σύνθετα κοινωνικά φαινόμενα της παιδικής και εφηβικής ηλικίας. Δεν περιορίζεται σε σωματική βία, αλλά εκδηλώνεται συχνά μέσα από κοινωνικό αποκλεισμό, κοροϊδία και σιωπηρή συνενοχή των παρατηρητών. Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι οι επιπτώσεις του bullying κρατούν για δεκαετίες, επηρεάζοντας την αυτοεικόνα, τη συναισθηματική ασφάλεια και τον γονεϊκό ρόλο στην ενήλικη ζωή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι πολλοί γονείς που υπήρξαν θύματα εκφοβισμού στην παιδική τους ηλικία βιώνουν έντονο άγχος για το ενδεχόμενο να ζήσουν τα παιδιά τους παρόμοιες εμπειρίες. Αυτό το διαγενεακό αποτύπωμα του τραύματος ενισχύει την ανάγκη για ουσιαστικές συζητήσεις γύρω από τον εκφοβισμό.
Διαβάστε επίσης: Έφηβοι: Μήπως η αντιδραστικότητα δηλώνει απλά ανασφάλεια;
Η σύγχρονη ψυχολογία δεν αντιμετωπίζει τον εκφοβισμό ως ατομικό πρόβλημα, αλλά ως προϊόν κοινωνικών συστημάτων. Οι ομάδες συνομηλίκων, οι άγραφοι κανόνες δημοφιλίας και η ανάγκη για ένταξη δημιουργούν συνθήκες όπου η σκληρότητα μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο κοινωνικής επιβίωσης.
Παράλληλα, η έρευνα δείχνει ότι οι παρατηρητές παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η σιωπή ή η αποστασιοποίηση σπάνια είναι ουδέτερη· συχνά ενισχύει τη δύναμη του θύτη. Ωστόσο, ο φόβος κοινωνικής τιμωρίας κάνει πολλά παιδιά να αποφεύγουν να υπερασπιστούν το θύμα, ακόμη και όταν αναγνωρίζουν το άδικο.
Το bullying στον κινηματογράφο
Η χρήση ταινιών ως αφορμή για συζήτηση γύρω από τον εκφοβισμό έχει αναγνωριστεί ως αποτελεσματική στρατηγική κοινωνικοσυναισθηματικής εκπαίδευσης. Οι αφηγηματικές ιστορίες επιτρέπουν στα παιδιά και στους εφήβους να παρατηρήσουν συμπεριφορές από ασφαλή απόσταση, να αναγνωρίσουν συναισθήματα και να συζητήσουν δύσκολα θέματα χωρίς να νιώθουν ότι εκτίθενται προσωπικά.
Ταινίες όπως το Mean Girls αναδεικνύουν με ακρίβεια τη δομή της σχολικής ιεραρχίας και τη διαβρωτική δύναμη του κουτσομπολιού. Μέσα από τη μεταμόρφωση της κεντρικής ηρωίδας, γίνεται σαφές πόσο εύκολα ένα άτομο μπορεί να υιοθετήσει επιθετικές συμπεριφορές προκειμένου να διατηρήσει την κοινωνική του θέση, ένα εύρημα που συμφωνεί με μελέτες γύρω από την «ηθική αποσύνδεση» σε ομάδες συνομηλίκων.
Το Wonder προσφέρει μια πολυπρισματική ματιά στον εκφοβισμό, παρουσιάζοντας όχι μόνο το βίωμα του παιδιού-στόχου, αλλά και τις εσωτερικές συγκρούσεις φίλων και θυτών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ανάδειξη του ρόλου της οικογένειας στη διαμόρφωση επιθετικών στάσεων, στοιχείο που ενισχύει τη σημασία της γονεϊκής αυτοπαρατήρησης.
Η ιαπωνική ταινία A Silent Voice προχωρά ένα βήμα παραπέρα, εστιάζοντας στις μακροχρόνιες ψυχολογικές συνέπειες τόσο για το θύμα όσο και για τον θύτη. Η έννοια της αποκατάστασης (restorative justice) και της έμπρακτης ανάληψης ευθύνης παρουσιάζεται ως αναγκαία προϋπόθεση για τη συναισθηματική ίαση.
Για μικρότερες ηλικίες, ταινίες όπως το The Ant Bully εξηγούν με απλό τρόπο τη μετατόπιση επιθετικότητας (displaced aggression), ενώ κλασικά φιλμ όπως το The Karate Kid και το Back to the Future αναδεικνύουν τον ρόλο των ενηλίκων και τη διαγενεακή αναπαραγωγή των προτύπων εκφοβισμού.