Νέα ολλανδική έρευνα δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο οι έφηβοι χρησιμοποιούν τα social media δεν είναι ίδιος για όλους, αλλά χωρίζεται σε προφίλ που συνδέονται με την προσωπικότητα των παιδιών και οδηγούν σε διαφορετικά κοινωνικά αποτελέσματα.
Διαβάστε επίσης: Νέοι γονείς: Ενημερωθείτε, δοκιμάστε & ανακαλύψτε το δικό σας στυλ
Τα ευρήματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες ενισχύουν κυρίως ήδη υπάρχουσες φιλίες, αντί να βοηθούν κοινωνικά απομονωμένους νέους να δημιουργήσουν νέες. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Computers in Human Behavior.
Θετικά και αρνητικά των social media
Οι ψυχολόγοι συζητούν εδώ και χρόνια αν τα social media βοηθούν κιόλας ή μόνο βλάπτουν την ανάπτυξη των εφήβων. Κάποιες θεωρίες υποστηρίζουν ότι προσομοιώνουν ουσιαστική σύνδεση και προσφέρουν εξάσκηση κοινωνικών δεξιοτήτων. Άλλες υποστηρίζουν ότι αντικαθιστούν τη δια ζώσης επικοινωνία με επιφανειακό «scrolling», οδηγώντας στην απομόνωση.
Οι ερευνητές στην εν λόγω μελέτη τόνισαν ότι η πρώιμη εφηβεία είναι καθοριστική περίοδος για την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη. Καθώς οι σχέσεις με συνομηλίκους διαμορφώνονται ταυτόχρονα στον φυσικό και τον ψηφιακό χώρο, απαιτούνται πιο σύνθετα μοντέλα για να αποτυπωθεί αυτή η πραγματικότητα.
Social media και έφηβοι
Η ομάδα παρακολούθησε 1.211 μαθητές, ηλικίας 10-15 ετών, επί τρία χρόνια. Με ερωτηματολόγια μέτρησαν πόσο συχνά οι μαθητές:
- έβλεπαν περιεχόμενο
- έκαναν αναρτήσεις για τον εαυτό τους
- αλληλεπιδρούσαν με άλλους
- μοιράζονταν προσωπικά συναισθήματα
Αξιολόγησαν επίσης ψυχολογικά κίνητρα όπως ο φόβος ότι θα χάσουν κάτι (FOMO) ή η επιθυμία για δημοτικότητα. Στην έρευνα, εντοπίστηκαν τέσσερις τύποι χρηστών:
1) «Χρήστες όλων των χρήσεων» – 54%
Χρησιμοποιούσαν μέτρια όλες τις λειτουργίες (scrolling, αναρτήσεις, αλληλεπίδραση). Διατήρησαν μέτρια έως υψηλής ποιότητας φιλίες σε όλη τη διάρκεια της μελέτης. Τα social media λειτουργούσαν ως προέκταση μιας υγιούς offline ζωής.
2) «Χαμηλοί χρήστες social media» – 30%
Σπάνια εμπλέκονταν με τα social media. Παρότι αυτό φαίνεται θετικό, ανέφεραν χαμηλότερη ποιότητα φιλικών σχέσεων από την αρχή. Η μικρή online παρουσία τους αντανακλούσε έλλειψη σύνδεσης και εκτός διαδικτύου. Δεν «επέλεγαν» απλώς να απέχουν, αλλά έλειπε το κοινωνικό κίνητρο.
3) «Χρήστες υψηλής αυτο-αποκάλυψης» – 8%
Μοιράζονταν συχνά συναισθήματα και προσωπικές σκέψεις online και προτιμούσαν την ψηφιακή επικοινωνία. Παρουσίαζαν υψηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, όμως διατηρούσαν υψηλής ποιότητας φιλίες, πιθανόν επειδή η ευαλωτότητα online ενίσχυε τους δεσμούς.
4) «Αυτο-κεντρικοί χρήστες» – 7%
Εστίαζαν στις αναρτήσεις για τον εαυτό τους και λιγότερο στους άλλους, με κίνητρο το status και την προσοχή. Ήταν η μόνη ομάδα που παρουσίασε επιδείνωση στην ποιότητα των στενών φιλικών σχέσεων με τον χρόνο.
Τι σημαίνουν όλα αυτά
Η ανάλυση δείχνει ότι τα social media λειτουργούν κυρίως ως ενισχυτής των ήδη υπαρχόντων κοινωνικών δυναμικών. Έφηβοι με ισχυρές φιλίες τις διατηρούν και online, ενώ από την άλλη όσοι έχουν αδύναμες συνδέσεις δεν ωφελούνται αυτόματα από την τεχνολογία. Και βέβαια τα οφέλη εξαρτώνται έντονα από προϋπάρχουσες σχέσεις και κίνητρα χρήσης.