Πολλοί θεωρούμε ότι το άγχος των εξετάσεων και οι πιέσεις για καλούς βαθμούς στην εφηβεία εξαφανίζονται μόλις τελειώσει το σχολείο. Όμως η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι αυτό το στρες μπορεί να έχει μεγαλύτερη διάρκεια απ’ όσο νομίζουμε.

Μεγάλη, μακροχρόνια μελέτη από ερευνητές του University College London και του Cardiff University παρακολούθησε σχεδόν 5.000 εφήβους στη Βρετανία από τα 16 έως τα 24 τους χρόνια. Οι επιστήμονες ήθελαν να δουν αν το άγχος που ένιωθαν στα 15 τους για το σχολείο συνδεόταν με την ψυχική τους υγεία αργότερα.

Διαβάστε επίσης: Τι πραγματικά χρειάζονται οι έφηβοι…ακόμα και αν δεν το λένε

Το βασικό εύρημα ήταν ξεκάθαρο: όσοι έφηβοι ένιωθαν έντονη ακαδημαϊκή πίεση στα 15, εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων ακόμη και επτά χρόνια μετά, ανεξάρτητα από το αν συνέχισαν σε πανεπιστήμιο, αν εργάστηκαν ή αν ακολούθησαν κάποιον άλλο δρόμο.

Τι σημαίνει «ακαδημαϊκή πίεση» στην εφηβεία;

Οι ίδιοι οι νέοι περιέγραψαν την ακαδημαϊκή πίεση ως έναν συνδυασμό από:

  • Φόβο αποτυχίας

  • Άγχος για το μέλλον

  • Υπερβολικό φόρτο εργασιών και εξετάσεων

  • Αίσθηση ότι οι γονείς ή το σπίτι περιμένουν υψηλές επιδόσεις

Στη μελέτη, οι έφηβοι απάντησαν σε ερωτήσεις όπως:
αν ανησυχούν συνεχώς για τις σχολικές τους υποχρεώσεις, αν νιώθουν πίεση από το οικογενειακό περιβάλλον και πόσο καθοριστικές θεωρούν τις εξετάσεις για το μέλλον τους.

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Child & Adolescent Health, όσο μεγαλύτερη ήταν η πίεση στα 15, τόσο υψηλότερα ήταν –κατά μέσο όρο– τα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων τα επόμενα χρόνια. Η σχέση αυτή ήταν πιο έντονη γύρω στα 16, αλλά παρέμενε ορατή έως και τα 22.

Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό;

Η εφηβεία είναι περίοδος έντονων αλλαγών στον εγκέφαλο, ιδιαίτερα στα συστήματα που ρυθμίζουν το στρες και τα συναισθήματα. Η χρόνια πίεση αυτή την ευαίσθητη φάση μπορεί να «εκπαιδεύει» τον οργανισμό να λειτουργεί μόνιμα σε κατάσταση συναγερμού.

Παράλληλα, πολλοί έφηβοι μαθαίνουν να συνδέουν την αξία τους με τις επιδόσεις τους. Αν αυτή η πεποίθηση ριζώσει νωρίς, μπορεί να τους ακολουθεί και στην ενήλικη ζωή, δημιουργώντας διαρκές άγχος, ακόμη κι όταν οι συνθήκες αλλάζουν.

Ποιοι έφηβοι ένιωθαν τη μεγαλύτερη πίεση;

Ενδιαφέρον εύρημα: οι πιο πιεσμένοι έφηβοι ήταν συχνά κορίτσια, μαθητές με καλούς βαθμούς και παιδιά από οικογένειες με περισσότερους πόρους. Με άλλα λόγια, η υψηλή πίεση δεν αφορά μόνο όσους «δυσκολεύονται» στο σχολείο, αφορά συχνά και τους υψηλής επίδοσης μαθητές.

Σημαντικό επίσης: η σχέση ανάμεσα στην πίεση και στην ψυχική υγεία ήταν παρόμοια ανεξάρτητα από φύλο, κοινωνικό υπόβαθρο ή προηγούμενη ψυχική κατάσταση.

Εσωτερικό κίνητρο vs. εξωτερική πίεση

Ένα πιο αισιόδοξο στοιχείο ήταν ότι οι έφηβοι που έλεγαν πως θέλουν να πετύχουν επειδή το θεωρούν προσωπικά σημαντικό, εμφάνιζαν χαμηλότερο κίνδυνο αυτοτραυματισμού σε σχέση με όσους ένιωθαν κυρίως εξωτερική πίεση.

Αυτό δείχνει ότι άλλο πράγμα είναι το «θέλω να προσπαθήσω» και άλλο το «πρέπει να πετύχω για να αξίζω».