Ο προδιαβήτης είναι μια μεταβολική κατάσταση όπου τα επίπεδα σακχάρου (γλυκόζης) στο αίμα είναι υψηλότερα από το φυσιολογικό, αλλά όχι ακόμα αρκετά υψηλά για να διαγνωστούν ως διαβήτης τύπου 2. Σημαίνει ότι το σώμα αρχίζει να εμφανίζει αντίσταση στην ινσουλίνη, λειτουργώντας ως «καμπανάκι» ότι υπάρχει κίνδυνος εμφάνισης διαβήτη μέσα στα επόμενα 2-10 χρόνια.
Αν μπαίναμε σε μια σχολική αίθουσα γυμνασίου στις ΗΠΑ, τα στατιστικά λένε ότι περίπου 1 στους 3 εφήβους θα είχε επίπεδα σακχάρου που αντιστοιχούν σε προδιαβήτη ή διαβήτη τύπου 2. Αυτό είναι το βασικό εύρημα μιας νέας ανάλυσης δεδομένων από το εθνικό πρόγραμμα National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES), που πραγματοποιείται από τα Centers for Disease Control and Prevention και καλύπτει την περίοδο 2021–2023.
Διαβάστε επίσης: Εφηβεία: Πότε είναι τα αγόρια πιο επιθετικά;
Οι ερευνητές εξέτασαν σχεδόν 2.000 εφήβους 10–19 ετών και διαπίστωσαν ότι το 30,8% είχε τιμές σακχάρου στο εύρος του προδιαβήτη ή του διαβήτη τύπου 2. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η συντριπτική πλειονότητα αυτών των περιπτώσεων αφορούσε προδιαβήτη. Μόνο πέντε έφηβοι είχαν διαγνωσμένο διαβήτη τύπου 2.
Τι σημαίνει προδιαβήτης στην εφηβεία;
Ο προδιαβήτης ορίζεται με βάση δύο βασικές εξετάσεις:
-
γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) ≥5,7%
-
γλυκόζη νηστείας ≥100 mg/dL
Πρόκειται για τα ίδια όρια που χρησιμοποιούνται και στους ενήλικες.
Ο προδιαβήτης είναι ένα στάδιο στο οποίο η κατάσταση μπορεί να αναστραφεί με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Ωστόσο, όταν ο διαβήτης τύπου 2 εμφανίζεται σε εφηβική ηλικία, η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι συχνά εξελίσσεται ταχύτερα σε σχέση με τη διάγνωση σε μεγαλύτερη ηλικία. Γι’ αυτό η έγκαιρη αναγνώριση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Γιατί τα αγόρια φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο;
Στη μελέτη, το 62% των εφήβων με αυξημένο σάκχαρο ήταν αγόρια. Η διαφορά παρέμεινε ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη άλλους παράγοντες.
Πιθανές εξηγήσεις περιλαμβάνουν:
-
τη μεγαλύτερη τάση των αγοριών να συσσωρεύουν σπλαχνικό λίπος (γύρω από τα εσωτερικά όργανα),
-
ορμονικούς παράγοντες που επηρεάζουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Ενδιαφέρον εύρημα ήταν επίσης ότι οι νεότεροι έφηβοι (π.χ. αρχές γυμνασίου) εμφάνιζαν ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο από τους μεγαλύτερους.
Γιατί ο ΔΜΣ δεν αρκεί
Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) είναι το πιο συχνό εργαλείο αξιολόγησης βάρους σε παιδιά και εφήβους. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη ανάλυση, όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν και άλλους δείκτες, ο ΔΜΣ από μόνος του δεν προέβλεπε ανεξάρτητα τον κίνδυνο προδιαβήτη.
Ο δείκτης που φάνηκε να έχει τη μεγαλύτερη συσχέτιση ήταν η αναλογία μέσης προς ύψος (waist-to-height ratio). Υπολογίζεται απλά:
περίμετρος μέσης ÷ ύψος
Τιμή ≥0,5 υποδηλώνει κεντρική (κοιλιακή) παχυσαρκία. Στη μελέτη, περίπου 40,8% των εφήβων ξεπερνούσε αυτό το όριο.
Η κεντρική κατανομή λίπους φαίνεται να σχετίζεται πιο άμεσα με μεταβολικό κίνδυνο σε σχέση με το συνολικό βάρος. Με απλά λόγια, δεν έχει σημασία μόνο «πόσα» κιλά έχει ένα παιδί, αλλά και «πού» βρίσκονται.
Τι έδειξαν τα δεδομένα για διατροφή και άσκηση;
Στην αρχική ανάλυση, η αυξημένη κατανάλωση ζάχαρης και το υπερβάλλον βάρος συνδέονταν με υψηλότερο σάκχαρο. Όταν όμως οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τη σύσταση σώματος (και ειδικά το κοιλιακό λίπος), οι παράγοντες όπως οι ώρες μπροστά σε οθόνες ή η φυσική δραστηριότητα δεν εμφανίζονταν ως ανεξάρτητοι προγνωστικοί δείκτες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν παίζουν ρόλο. Αντίθετα, φαίνεται ότι επηρεάζουν τον κίνδυνο έμμεσα, μέσω της συσσώρευσης λίπους στην κοιλιακή χώρα. Στο δείγμα, σχεδόν 89% των εφήβων περνούσε πάνω από δύο ώρες ημερησίως μπροστά σε οθόνες και μόλις το 21% κάλυπτε τις συστάσεις φυσικής δραστηριότητας.
Τι μπορεί να αλλάξει στην πρόληψη;
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο PLOS Global Public Health, προτείνει κάτι απλό και πρακτικό: πέρα από τον ΔΜΣ, να μετράται συστηματικά και η περίμετρος μέσης και να υπολογίζεται η αναλογία μέσης προς ύψος στις παιδιατρικές επισκέψεις.
Η διαδικασία διαρκεί λιγότερο από ένα λεπτό και μπορεί να προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του μεταβολικού κινδύνου.