Τα chatbots — ψηφιακοί «σύντροφοι» που απαντούν στις ερωτήσεις των χρηστών με φαινομενικά έξυπνο τρόπο — μπορούν να προσφέρουν ψυχαγωγία και μάθηση, αλλά ταυτόχρονα εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους, ειδικά για τα παιδιά.
Η ανησυχητική πλευρά των chatbots
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί περιστατικά κατά τα οποία τα chatbots πείθουν ευάλωτα παιδιά και εφήβους να προβούν σε πολύ επικίνδυνες ακόμα και για την ίδια τη ζωή τους, πράξεις, όπως η απόπειρα αυτοκτονίας ως «λύση» στον ψυχικό πόνο.
Άλλοι κίνδυνοι:
- Αντικατάσταση ανθρώπινων σχέσεων: Τα παιδιά μπορεί να περνούν περισσότερο χρόνο με το chatbot αντί για φίλους ή οικογένεια.
- Προσωπικά δεδομένα: Τα chatbots συλλέγουν πληροφορίες που μπορεί να χρησιμοποιηθούν καταχρηστικά.
- Αυξημένη εξάρτηση από την ΑΙ στην εκπαίδευση: Η συνεχής χρήση της ΑΙ για εργασίες μπορεί να περιορίσει τη μάθηση και να υπονομεύσει την προσωπική προσπάθεια.
Γιατί τα παιδιά επηρεάζονται τόσο εύκολα;
Τα παιδιά συχνά δένονται συναισθηματικά με άψυχα αντικείμενα, όπως λούτρινα παιχνίδια ή χαρακτήρες κινουμένων σχεδίων. Οι σχέσεις τους με τα chatbots όμως είναι διαφορετικές: τα παιδιά μαθαίνουν από τις συνομιλίες με τα chatbots — και ό,τι απορροφούν μπορεί να επηρεάσει τις ανθρώπινες σχέσεις τους.
Τα chatbots προβάλλονται ως φιλικοί, αξιόπιστοι «σύντροφοι», είναι πάντα διαθέσιμα, ως επί το πλείστον χωρίς κόστος και φαίνεται ότι διατηρούν την ιδιωτικότητα. Τα παιδιά και οι έφηβοι, με την αναπτυσσόμενη ακόμη ικανότητα διάκρισης της πραγματικότητας από τη φαντασία, τείνουν να επενδύουν σε αυτά και να τα εμπιστεύονται υπερβολικά.
Παράλληλα, τα chatbots μπορούν να δώσουν επικίνδυνες πληροφορίες, όπως τρόπους να παρακάμπτονται οι νόμοι ή να παραπλανώνται οι ενήλικες — γεγονότα που έχουν ήδη τεκμηριωθεί σε έρευνες.
Προβλήματα για τους γονείς
Οι περισσότεροι γονείς δεν γνωρίζουν πλήρως τι κάνουν τα παιδιά τους στο διαδίκτυο. Καθώς μάλιστα το παιδί μεγαλώνει, οι γονείς συχνά σέβονται περισσότερο την ιδιωτικότητά του, άρα γνωρίζουν λιγότερα για το περιεχόμενο που βλέπει. Επιπλέον, δεν έχουν όλοι την τεχνική γνώση για τον έλεγχο συσκευών ή την ενεργοποίηση του γονικού ελέγχου.
Σημάδια προβληματικής χρήσης
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδοψυχιατρικής και Εφηβικής Ψυχιατρικής (AACAP) περιγράφει σημάδια που δείχνουν ότι η χρήση ΑΙ μπορεί να είναι επικίνδυνη:
- Υπερβολική ενασχόληση με ΑΙ εις βάρος άλλων ενδιαφερόντων.
- Μείωση κοινωνικών επαφών πρόσωπο με πρόσωπο.
- Συναισθηματικά ξεσπάσματα, ψέματα ή παραβίαση κανόνων όταν τίθενται όρια.
- Διαταραχές ύπνου λόγω νυχτερινής χρήσης συσκευών.
- Κοινοποίηση προσωπικών πληροφοριών ή εικόνων σε ΑΙ.
- Χρήση ΑΙ για αντιγραφή σε σχολικές εργασίες ή για εκφοβισμό/δημιουργία βίαιου ή σεξουαλικού περιεχομένου.
Η παρατήρηση αυτών των συμπεριφορών νωρίς μπορεί να αποτρέψει μεγαλύτερα προβλήματα.
Για ασφαλή χρήση, οι ειδικοί προτείνουν οι γονείς να:
- Εξερευνούν μαζί με το παιδί τις πλατφόρμες ΑΙ και τις λειτουργίες τους (γονικός έλεγχος, ιστορικό συνομιλιών).
- Μαθαίνουν στα παιδιά να αμφισβητούν τις πληροφορίες που λαμβάνουν από την ΑΙ.
- Συζητούν για τις διαδικτυακές εμπειρίες και να ενημερώνουν τα παιδιά ότι κάποιες εικόνες ή βίντεο μπορεί να είναι ψεύτικα.
- Εξηγούν τη διαφορά μεταξύ σχέσεων με chatbots και πραγματικών ανθρώπων.
- Θέτουν σαφή όρια στη χρήση ΑΙ και οθονών.
- Διασφαλίζουν ότι ευαίσθητες πληροφορίες ή εικόνες δεν κοινοποιούνται.
- Μαθαίνουν και να διασφαλίζουν την εφαρμογή των κανόνων του σχολείου σχετικά με τη χρήση της ΑΙ σε εργασίες.
Tip: Μικρές καθημερινές συζητήσεις είναι πιο αποτελεσματικές από αυστηρές απαγορεύσεις.
Το βάρος βέβαια δεν πέφτει μόνο στους γονείς. Είναι απαραίτητο οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες που παρέχουν chatbots να αναλάβουν τις ηθικές και κοινωνικές τους ευθύνες, προστατεύοντας τα παιδιά από επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις. Χρειάζεται συντονισμένη δράση για να αποτραπούν συμπεριφορές που θέτουν σε κίνδυνο τους ανήλικους.
Το ζητούμενο δεν είναι να απομακρύνουμε τα παιδιά από την τεχνολογία, αλλά να μάθουν πώς να τη χρησιμοποιούν με ασφάλεια. Με σαφή όρια, καλή επικοινωνία και παρατήρηση, τα παιδιά μπορούν να απολαμβάνουν τα οφέλη της ΑΙ χωρίς να μπαίνει σε κίνδυνο η ασφάλεια και η ψυχική τους υγεία.