Η μάθηση δεν καθορίζεται μόνο από το παιδί. Οι συνθήκες στις οποίες βρίσκεται διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό το αν θα μπορέσει να συγκεντρωθεί και να απορροφήσει πληροφορίες.
Κάθε παιδί έχει ένα «εύρος ανοχής» μέσα στο οποίο μπορεί να εστιάζει, να σκέφτεται και να αλληλεπιδρά. Κάποια αντέχουν περισσότερη διέγερση ή στρες χωρίς να χάνουν τον έλεγχο ενώ άλλα φτάνουν γρήγορα σε υπερφόρτωση ή «shutdown».
Όταν το στρες είναι πολύ μεγάλο (ή πολύ μικρό), η μάθηση γίνεται δυσκολότερη. Παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν το στρες και να δυσκολέψουν τη μάθηση περιλαμβάνουν:
- Θόρυβος και υπερβολική φασαρία
- Απρόβλεπτες αλλαγές και συνεχείς μεταβάσεις
- Οπτική υπερφόρτωση ή ακαταστασία
- Έλλειψη ελέγχου στο χώρο ή στην καθημερινή ρουτίνα
Όταν αυτά συσσωρεύονται, τα παιδιά μπορεί να «αποσυνδέονται» πριν καν ξεκινήσει το μάθημα ή το διάβασμα.
Διαβάστε επίσης: Διαχείριση θυμού & παιδιά: Τι λέει η επιστήμη
Η ρύθμιση ως προϋπόθεση για μάθηση
Η ρύθμιση του νευρικού συστήματος — δηλαδή το να νιώθει το παιδί ασφαλές και ισορροπημένο — αποτελεί προϋπόθεση για τη μάθηση:
- Όταν το σώμα νιώθει ασφαλές, ο εγκέφαλος μπορεί να συγκεντρωθεί και να επεξεργαστεί πληροφορίες.
- Όταν δεν νιώθει ασφαλές, ούτε η θέληση ούτε η πειθαρχία μπορούν να αντικαταστήσουν αυτή την έλλειψη ασφάλειας.
Η κατανόηση αυτής της αρχής μπορεί να βοηθήσει τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να θέτουν ρεαλιστικές προσδοκίες και να δημιουργούν περιβάλλοντα που ενισχύουν τη μάθηση.
Δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος
- Μειώστε τον θόρυβο: Χρησιμοποιήστε ήσυχες γωνιές για διάβασμα ή παιχνίδι και αποφύγετε τη δυνατή μουσική ή την πολλή φασαρία την ώρα που χρειάζεται συγκέντρωση.
- Οργανώστε τον χώρο: Ένα τακτοποιημένο και καθαρό δωμάτιο μειώνει την υπερφόρτωση και βοηθά τα παιδιά να εστιάζουν. Τα υλικά (βιβλία, παιχνίδια, μολύβια κ.λπ.) να είναι προσβάσιμα και σε προκαθορισμένες θέσεις.
- Σαφής δομή: Χρησιμοποιήστε ετικέτες ή ράφια για διαφορετικές δραστηριότητες, ώστε το παιδί να γνωρίζει τι γίνεται σε κάθε χώρο και να νιώθει πως έχει τον έλεγχο.
Σταθερές ρουτίνες και προβλεψιμότητα
- Τα παιδιά νιώθουν πιο ασφαλή όταν ξέρουν τι να περιμένουν. Ορίστε καθημερινές ρουτίνες για ύπνο, γεύματα, διάβασμα και παιχνίδι.
- Ανακοινώνετε εκ των προτέρων αλλαγές ή μεταβάσεις στην ημέρα ώστε να μειώνεται η αίσθηση του αιφνιδιασμού & του χάους…
Σαφή όρια και υποστήριξη
- Τα όρια προσφέρουν στα παιδιά ένα αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας. Εξηγείτε πάντα τι επιτρέπεται και τι όχι, αλλά χωρίς υπερβολική πίεση ή εκφοβισμό.
- Παράλληλα, προσφέρετε καθοδήγηση και βοήθεια όταν το παιδί δυσκολεύεται ώστε να μαθαίνει να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του με σιγουριά.
Συζήτηση για τα συναισθήματα
- Βοηθήστε τα παιδιά να αναγνωρίζουν και να εκφράζουν συναισθήματα (θυμό, λύπη, άγχος) με λόγια ή μέσα από ζωγραφική και παιχνίδι.
- Δείξτε πώς το σώμα αντιδρά σε συναισθήματα: π.χ. βαριά καρδιά, τρέμουλο, κόμπος στο στομάχι. Η συζήτηση αυτή ενισχύει τη συναισθηματική αυτορύθμιση και μαθαίνει τα παιδιά να καταλαβαίνουν πότε χρειάζονται ανάπαυση ή ηρεμία.
Ατομική προσέγγιση
- Παρατηρήστε το παιδί σας και προσαρμόστε τις απαιτήσεις, τον χώρο και τις δραστηριότητες στις ανάγκες του.
- Εάν το παιδί είναι νευροδιαφορετικό, αντιμετωπίζει τραύμα ή χρόνιο στρες, μπορεί να χρειάζεται πιο συχνά διαλείμματα, ήσυχες γωνιές και υποστήριξη από ειδικό για να παραμείνει σε κατάσταση μάθησης.
Η μάθηση λοιπόν δεν εξαρτάται μόνο από την προσπάθεια ή τα κίνητρα του παιδιού. Εξαρτάται από το πώς το σώμα και ο εγκέφαλος του παιδιού νιώθουν και ανταποκρίνονται κάθε στιγμή, καθώς και από το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται. Δημιουργώντας ασφαλείς, προβλέψιμους και υποστηρικτικούς χώρους, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί ενισχύουν τη δυνατότητα των παιδιών να μαθαίνουν και να εξελίσσονται.