Σαφώς, κάθε γονιός θέλει το καλύτερο για το παιδί του: αγάπη, ασφάλεια, επιτυχία, ευτυχία. Ωστόσο, πέρα από τις καλές προθέσεις, ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώνουμε τα παιδιά μας — το στυλ ανατροφής που υιοθετούμε — έχει επίσης μεγάλη σημασία. Αυτός επηρεάζει όχι μόνο την προσωπικότητά τους, αλλά και την αυτοεκτίμησή τους, την ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν δυσκολίες και τις επιλογές που θα κάνουν στο μέλλον.
Διαβάστε επίσης: Τι κάνουν οι Σκανδιναβοί γονείς και τα καταφέρνουν τόσο καλά;
4 βασικά στυλ ανατροφής
Στη δεκαετία του 1960, η αναπτυξιακή ψυχολόγος Diana Baumrind περιέγραψε τρία διακριτά στυλ γονεϊκότητας — αυταρχικό, αυθεντικό (authoritative) και επιτρεπτικό — βασισμένα στις απαιτήσεις των γονέων και στην ανταπόκριση στα παιδιά. Ένα τέταρτο στυλ, το αδιάφορο, προστέθηκε αργότερα με βάση έρευνες άλλων επιστημόνων.
1.Το αυταρχικό στυλ: «Γιατί έτσι είπα εγώ»
Αν αυτή η φράση σας είναι οικεία, ίσως κινείστε προς το αυταρχικό στυλ. Οι γονείς σε αυτή την κατηγορία θέτουν αυστηρούς κανόνες, περιμένουν υπακοή και δίνουν έμφαση στην πειθαρχία. Η αγάπη σαφώς και υπάρχει, αλλά συχνά δεν εκφράζεται με τρόπο ζεστό ή συζητήσιμο.
Τα παιδιά που μεγαλώνουν με αυτό το στυλ συνήθως είναι υπάκουα στο σπίτι, όμως μπορεί να δυσκολεύονται να εκφραστούν, να πάρουν πρωτοβουλίες ή να αναπτύξουν αυτοπεποίθηση. Κάποια ίσως επαναστατήσουν εκτός σπιτιού.
2. «Κάνε ό,τι θέλεις»: Το επιτρεπτικό στυλ
Από την άλλη πλευρά βρίσκεται το επιτρεπτικό στυλ. Οι γονείς είναι τρυφεροί, στοργικοί και αποφεύγουν τις συγκρούσεις. Οι κανόνες υπάρχουν, αλλά συχνά δεν εφαρμόζονται σταθερά. Επίσης, οι γονείς με αυτό το στυλ συγχωρούν πολύ εύκολα και υιοθετούν μια στάση του τύπου «τα παιδιά θα είναι παιδιά», ενώ συχνά, συμπεριφέρονται περισσότερο σαν φίλοι παρά σαν γονείς. Η αγάπη χωρίς όρια, όμως, δεν προσφέρει πάντα ασφάλεια, καθώς τα παιδιά χρειάζονται σταθερότητα για να νιώθουν σιγουριά.
Τα παιδιά σε αυτό το περιβάλλον συνηθίζουν να παίρνουν αυτό που θέλουν. Μπορεί να δυσκολεύονται να αποδεχτούν όρια, να αναλάβουν ευθύνες ή να διαχειριστούν απογοητεύσεις. Συχνά εμφανίζονται ως απαιτητικά, εγωκεντρικά και εγωιστικά. Αυτά τα παιδιά μπορεί επίσης να μην καταβάλλουν προσπάθεια στο σχολείο, στη δουλειά ή στις κοινωνικές δραστηριότητες, καθώς στο σπίτι δεν χρειάζεται να προσπαθήσουν.
3. Το αυθεντικό (δημοκρατικό) στυλ
Το αυθεντικό στυλ θεωρείται από πολλούς ειδικούς η πιο ισορροπημένη προσέγγιση. Εδώ οι γονείς θέτουν σαφή όρια, αλλά εξηγούν τους λόγους πίσω από αυτά. Ακούν τα συναισθήματα του παιδιού και ενθαρρύνουν τον διάλογο. Δεν σημαίνει ότι το παιδί αποφασίζει για όλα. Σημαίνει όμως ότι νιώθει πως ακούγεται και γίνεται σεβαστό.
Έρευνες αναφέρουν ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν με αυτό το στυλ έχουν υψηλότερη αυτοεκτίμηση, καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες και μεγαλύτερη υπευθυνότητα. Μαθαίνουν να παίρνουν αποφάσεις και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους.
4. Το αδιάφορο στυλ
Στο αδιάφορο στυλ, οι γονείς δεν εμπλέκονται ενεργά στη ζωή του παιδιού. Υπάρχουν λίγοι κανόνες, ελάχιστη καθοδήγηση και περιορισμένη συναισθηματική σύνδεση. Τα παιδιά συχνά νιώθουν μόνα ή χωρίς στήριξη. Μπορεί να παρουσιάσουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, προβλήματα συμπεριφοράς ή δυσκολίες στο σχολείο.
Φυσικά, κάποιες φορές η αποστασιοποίηση δεν είναι επιλογή αλλά αποτέλεσμα άγχους, επαγγελματικής πίεσης ή προσωπικών δυσκολιών. Το σημαντικό είναι η αναγνώριση και η προσπάθεια επανασύνδεσης.
Αναμφίβολα, κάθε οικογένεια είναι μοναδική. Το ζητούμενο δεν είναι να ταιριάξουμε σε μια κατηγορία γονεϊκότητας, αλλά να αναρωτιόμαστε:
-
Νιώθει το παιδί μου ασφαλές;
-
Νιώθει ότι το ακούω;
-
Μαθαίνει να στέκεται στα πόδια του;
Αυτές οι ερωτήσεις μας βοηθούν να εστιάζουμε σε ό,τι πραγματικά έχει σημασία: την ανάπτυξη, την ασφάλεια και την ευημερία του παιδιού.