Κάθε γονιός γνωρίζει το ακόλουθο σκηνικό. Λέει στο παιδί του ότι ήρθε η ώρα να φύγουν από ένα πάρτι γενεθλίων ή ένα παιχνίδι με φίλους και εκείνο αρχίζει να κάνει έντονη σκηνή. Τι ρόλο μπορεί να παίξει η συναισθηματική ρύθμιση σε μία τέτοια περίπτωση;
Διαβάστε επίσης: Gentle parenting: Προσέξτε αυτήν την παγίδα
Ή το παιδί αντιμετωπίζει μια αποτυχία στο σχολείο και γίνεται πολύ αυστηρό με τον εαυτό του, λέγοντας ότι δεν θέλει να ξαναπάει ποτέ στο μάθημα αγγλικών. Αυτό μπορεί να ξεκινήσει ακόμη νωρίτερα. Ένα νήπιο βλέπει έναν φίλο του να παίρνει το αγαπημένο του λούτρινο παιχνίδι και ακολουθεί χάος.
Αυτές οι καταστάσεις είναι έντονα συναισθηματικές. Ωστόσο, τόσο τα παιδιά όσο και οι γονείς μπορούν να μάθουν δεξιότητες που βοηθούν στη διαχείριση όλων αυτών των μεγάλων συναισθημάτων που προκύπτουν στην παιδική ηλικία, ιδιαίτερα σε παιδιά που είναι συναισθηματικά ευαίσθητα.
Σε τι βοηθά το παιδί η συναισθηματική ρύθμιση;
Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που αναπτύσσουν δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης από νωρίς έχουν καλύτερες γλωσσικές δεξιότητες και καλύτερη κατανόηση των συναισθημάτων τους. Επιπλέον, οι τεχνικές συναισθηματικής ρύθμισης έχουν συνδεθεί με καλύτερη σχολική απόδοση και πιο σταθερές φιλίες.
Αν και η συναισθηματική ρύθμιση χρειάζεται χρόνο για να αναπτυχθεί, είναι σημαντικό τα παιδιά να αρχίσουν να εξασκούνται από μικρή ηλικία. Τα παιδιά που μαθαίνουν αυτές τις δεξιότητες τείνουν να τα πηγαίνουν καλύτερα στο σχολείο, έχουν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν άγχος ή κατάθλιψη και δημιουργούν ευκολότερα σχέσεις.
Παρακάτω παρουσιάζονται ορισμένες χρήσιμες δεξιότητες που μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να ρυθμίζει τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του, καθώς και τρόποι για να τις εφαρμόσετε στην καθημερινή οικογενειακή ζωή.
Τι είναι η συναισθηματική ρύθμιση;
Η συναισθηματική ρύθμιση είναι η ικανότητα να διαχειριζόμαστε και να αντιδρούμε στα συναισθηματικά μας βιώματα. Συνδέεται τόσο με τη σωματική, όσο και με την ψυχική υγεία και αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόληψης της κατάθλιψης και του άγχους. Η ενσυνειδητότητα παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, καθώς η διαχείριση ενός συναισθήματος εξαρτάται από το πόσο καλά το κατανοεί κάποιος.
Το αντίθετο της συναισθηματικής ρύθμισης είναι η συναισθηματική απορρύθμιση, η οποία στα παιδιά μπορεί να εμφανιστεί με ξεσπάσματα, χτυπήματα ή έντονες κρίσεις θυμού.
Πότε πρέπει να αρχίσουν οι γονείς να διδάσκουν αυτές τις δεξιότητες
Η βοήθεια προς τα παιδιά για να διαχειρίζονται το στρες και τις καθημερινές συναισθηματικές αλλαγές αρχίζει ουσιαστικά από τη γέννηση. Όπως εξηγούν ψυχολόγοι, «αν και τα βρέφη δεν μπορούν να ρυθμίσουν μόνα τους τα συναισθήματά τους, όταν οι γονείς ανταποκρίνονται με ζεστασιά και σταθερότητα σε δύσκολες στιγμές, αυτό συνδέεται με καλύτερη ικανότητα αυτορρύθμισης αργότερα στη ζωή».
Τα παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών συχνά δυσκολεύονται να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους και δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως τη γλωσσική έκφραση. Σε αυτή τη φάση βασίζονται στους γονείς για να δημιουργήσουν ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον.
Στην ηλικία των 2 ετών, οι κρίσεις θυμού είναι συχνές και οι γονείς καλούνται να ανταποκρίνονται με ψυχραιμία και υποστήριξη. Σταδιακά όμως τα παιδιά αρχίζουν να αναγνωρίζουν και να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους. Μέχρι την ηλικία των 6 ετών, τα παιδιά μπορούν πλέον να εκφράζουν τα συναισθήματά τους πιο καθαρά και να χρησιμοποιούν τεχνικές που έχουν μάθει από τους γονείς τους.
Τα 4 οφέλη από τη συναισθηματική ρύθμιση
1. Λιγότερα ξεσπάσματα
Τα παιδιά που μπορούν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους έχουν συνήθως λιγότερες έντονες αντιδράσεις. Οι συζητήσεις για τα συναισθήματα βοηθούν τους γονείς να κατανοήσουν τι περνά το παιδί στο σχολείο και τη ζωή του.
2. Καλύτερη σχολική απόδοση
Έρευνα στο επιστημονικό περιοδικό Advances in Child Development and Behavior δείχνει ότι τα παιδιά που έχουν μάθει αυτές τις δεξιότητες διαχειρίζονται καλύτερα το σχολικό στρες και συχνά έχουν καλύτερους βαθμούς.
3. Καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες
Η κατανόηση των συναισθημάτων βοηθά τα παιδιά να σχετίζονται καλύτερα με τους άλλους, δημιουργώντας ισχυρότερες φιλίες.
4. Μείωση του κινδύνου άγχους και κατάθλιψης
Τα παιδιά που μαθαίνουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους είναι πιο ανθεκτικά στο στρες και είναι πιο πιθανό να ζητήσουν βοήθεια όταν τη χρειάζονται.
Οι 4 δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης που μπορούν να μάθουν τα παιδιά
1. Αναγνώριση και ονομασία συναισθημάτων
Τα παιδιά μπορούν να μάθουν από μικρή ηλικία να αναγνωρίζουν και να ονομάζουν τα συναισθήματά τους. Ένα «διάγραμμα συναισθημάτων» μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουν το εύρος και την ένταση των συναισθημάτων τους.
2. Ασκήσεις αναπνοής
Η αργή και βαθιά αναπνοή βοηθά στη μείωση του στρες και στην ηρεμία του σώματος. Οι γονείς μπορούν να δείξουν στα παιδιά πώς να αναπνέουν αργά σε στιγμές έντονων συναισθημάτων.
3. Τεχνικές mindfulness
Δραστηριότητες ενσυνειδητότητας, όπως η γιόγκα ή ο διαλογισμός, μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αναγνωρίζουν και να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους.
4. Ημερολόγιο συναισθημάτων
Για τα μεγαλύτερα παιδιά, η καταγραφή των συναισθημάτων μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του τι νιώθουν και γιατί.
Πρακτικοί τρόποι για να διδάξουν οι γονείς αυτές τις δεξιότητες
- Κοινό οικογενειακό γεύμα. Τα οικογενειακά γεύματα είναι μια καλή ευκαιρία για συζήτηση.
- Ύπνος. Ο καλός ύπνος είναι σημαντικός για τη συναισθηματική ισορροπία. Μια σταθερή ρουτίνα πριν τον ύπνο βοηθά τα παιδιά να επεξεργάζονται τα συναισθήματά τους.
- Παράδειγμα από τους γονείς. Τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας. Όταν οι γονείς διαχειρίζονται ήρεμα τα συναισθήματά τους, διδάσκουν στα παιδιά πώς να κάνουν το ίδιο.
- Συζητήσεις για τα συναισθήματα. Οι γονείς μπορούν να μοιράζονται δικές τους εμπειρίες για το πώς αντιμετώπισαν δύσκολα συναισθήματα.
- Επιβεβαίωση των συναισθημάτων. Αντί να απορρίπτουν τα συναισθήματα των παιδιών ως υπερβολικά, οι γονείς μπορούν να τα ακούσουν και να τα αποδεχτούν.
Προκλήσεις στη διδασκαλία της συναισθηματικής ρύθμισης
Η συναισθηματική ωριμότητα δεν αναπτύσσεται από τη μια μέρα στην άλλη. Ορισμένα παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο ή υποστήριξη. Η επιβεβαίωση ενός δύσκολου συναισθήματος δεν σημαίνει αποδοχή μιας κακής συμπεριφοράς. Αντίθετα, δείχνει στο παιδί ότι ο γονέας κατανοεί την εμπειρία του και μπορεί να αποτρέψει την κλιμάκωση της συμπεριφοράς.