Ο έπαινος είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία που έχουν οι γονείς για να ενισχύσουν τη συμπεριφορά των παιδιών τους. Ο τρόπος με τον οποίο επαινούμε ένα παιδί μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμησή του, το κίνητρό του να προσπαθεί και ακόμη και τη σχέση του με την επιτυχία και την αποτυχία.
Στην καρδιά αυτής της διαδικασίας βρίσκεται η θετική ενίσχυση, μια βασική αρχή της συμπεριφορικής ψυχολογίας που περιγράφει πώς οι θετικές αντιδράσεις των ενηλίκων αυξάνουν την πιθανότητα να επαναληφθεί μια συμπεριφορά. Όμως η ποιότητα του επαίνου παίζει καθοριστικό ρόλο.
Διαβάστε επίσης: Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο του παιδιού όταν ακούει φωνές;
Ο συγκεκριμένος έπαινος είναι πιο αποτελεσματικός
Πολλοί γονείς συνηθίζουν να λένε απλώς «μπράβο» ή «είσαι υπέροχος». Παρότι αυτές οι φράσεις έχουν θετική πρόθεση, η επιστήμη δείχνει ότι ο συγκεκριμένος έπαινος είναι πολύ πιο ισχυρός.
Αντί για γενικές εκφράσεις, είναι πιο βοηθητικό να αναφερόμαστε ακριβώς στη συμπεριφορά που θέλουμε να ενισχύσουμε. Για παράδειγμα, αντί για «μπράβο», μπορούμε να πούμε: «Μου άρεσε που περίμενες υπομονετικά μέχρι να τελειώσω το τηλέφωνο πριν ζητήσεις μπισκότα».
Με αυτόν τον τρόπο το παιδί κατανοεί ποια ακριβώς συμπεριφορά εκτιμήθηκε και είναι πιο πιθανό να την επαναλάβει.
Ενισχύστε τις θετικές συμπεριφορές όταν τις βλέπετε
Τα παιδιά επαναλαμβάνουν πιο συχνά τις συμπεριφορές που αναγνωρίζονται. Όταν ένας γονιός παρατηρεί και επισημαίνει μικρές θετικές πράξεις —όπως το να βοηθήσει το αδελφάκι του ή να τακτοποιήσει τα παιχνίδια του— στέλνει το μήνυμα ότι αυτές οι συμπεριφορές έχουν αξία.
Η αναγνώριση αυτή λειτουργεί ως κίνητρο. Το παιδί νιώθει ότι η προσπάθειά του γίνεται αντιληπτή και ενισχύεται η επιθυμία του να συνεχίσει να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο.
«Τυχαίο» μπράβο
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα της ψυχολογίας είναι ότι τα παιδιά επηρεάζονται έντονα από όσα ακούνε τυχαία για τον εαυτό τους. Οι πληροφορίες που «κρυφακούμε» συχνά θεωρούνται πιο αξιόπιστες από εκείνες που απευθύνονται άμεσα σε εμάς.
Έτσι, ένας έπαινος που το παιδί ακούει κατά λάθος μπορεί να έχει ακόμη μεγαλύτερη επίδραση. Για παράδειγμα, όταν ένα παιδί ακούσει τον γονιό του να λέει στη γιαγιά ή στον άλλο γονιό «σήμερα βοήθησε πολύ στο σπίτι», η αναγνώριση αυτή μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αυτοεκτίμησή του.
Εσωτερικό κίνητρο
Ο έπαινος που εστιάζει στην προσπάθεια —και όχι μόνο στο αποτέλεσμα— βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν αυτό που ονομάζεται Αναπτυξιακή νοοτροπία.
Όταν τα παιδιά μαθαίνουν ότι η επιτυχία συνδέεται με την προσπάθεια και τη μάθηση, είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες ως ευκαιρίες εξέλιξης και όχι ως αποτυχίες.
Με λίγα λόγια, ο πιο αποτελεσματικός έπαινος δεν είναι απαραίτητα ο πιο ενθουσιώδης. Είναι εκείνος που είναι ειλικρινής, συγκεκριμένος και συνδέεται με την προσπάθεια και τις πράξεις του παιδιού.