Είναι σχεδόν αντανακλαστικό. Βλέπουμε το παιδί μας με το καλό του φόρεμα, με τη στολή του μπαλέτου, με ένα αστείο σύνολο που διάλεξε μόνο του, και πριν καν το σκεφτούμε, λέμε: «Τι όμορφη που είσαι!», «Τι κούκλος!», «Πανέμορφο μου παιδί!».
Δεν υπάρχει τίποτα κακό σε αυτό. Η τρυφερότητα εκφράζεται συχνά μέσα από αυθόρμητα κομπλιμέντα και η εξωτερική εμφάνιση είναι το πρώτο πράγμα που παρατηρούμε. Ειδικά στα μικρά παιδιά, που ακόμα «ξεδιπλώνουν» την προσωπικότητά τους, η χαριτωμένη εικόνα τους μοιάζει να κυριαρχεί. Άλλωστε, η επιστήμη έχει δείξει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι βιολογικά προγραμματισμένος να ανταποκρίνεται θετικά στα «βρεφικά» χαρακτηριστικά – μεγάλα μάτια, στρογγυλά μάγουλα – στοιχεία που ενεργοποιούν την ανάγκη για φροντίδα και προστασία.
Διαβάστε επίσης: Γιατί τα νήπια μπερδεύουν τις λέξεις τους; Ένα απολαυστικό στιγμιότυπο!
Ωστόσο, αν τα περισσότερα σχόλια που ακούει ένα παιδί αφορούν την εμφάνισή του, υπάρχει ο κίνδυνος να αρχίσει να συνδέει την αξία του με το πώς δείχνει και όχι με το ποιος είναι, τι προσπαθεί, πώς σκέφτεται ή πώς σχετίζεται με τους άλλους.
Όταν η εμφάνιση γίνεται «μέτρο αξίας»
Τα παιδιά χτίζουν την εικόνα του εαυτού τους μέσα από τα μάτια των σημαντικών ενηλίκων της ζωής τους. Η οικογένεια λειτουργεί σαν καθρέφτης: μέσα από τα λόγια, τον τόνο και την προσοχή μας, τα παιδιά μαθαίνουν τι θεωρείται σημαντικό.
Όταν ένα παιδί ακούει συχνά:
- «Τι όμορφη είσαι σήμερα»
- «Είσαι τόσο γλυκούλης»
- «Τι ωραία που σου πάει αυτό»
…δεν βλάπτεται από μόνο του. Όμως, αν αυτά τα σχόλια υπερτερούν σημαντικά σε σχέση με σχόλια που αφορούν την προσπάθεια, τη συμπεριφορά, τη σκέψη, την ενσυναίσθηση ή την επιμονή, τότε το παιδί μπορεί σταδιακά να εσωτερικεύσει ότι η εξωτερική εικόνα είναι το βασικό του «προσόν».
Η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία δείχνει ότι η αυτοεκτίμηση που στηρίζεται σε εξωτερικούς παράγοντες (όπως η εμφάνιση ή η αποδοχή από τους άλλους) είναι πιο εύθραυστη από την αυτοεκτίμηση που στηρίζεται σε εσωτερικά στοιχεία: δεξιότητες, αξίες, αίσθηση ικανότητας και συναισθηματική ασφάλεια.
Με απλά λόγια, ένα παιδί που νιώθει ότι αξίζει επειδή είναι καλόκαρδο, επίμονο, συνεργάσιμο, δημιουργικό και αυθεντικό, έχει πιο σταθερές βάσεις από ένα παιδί που νιώθει ότι ξεχωρίζει κυρίως επειδή είναι «όμορφο».
Τι άλλο χρειάζεται ένα παιδί
Είναι σημαντικό οι γονείς να βλέπουν επίσης πότε τα παιδιά:
- προσπαθούν,
- δυσκολεύονται,
- φοβούνται αλλά συνεχίζουν,
- δείχνουν καλοσύνη,
- κάνουν μικρά, καθημερινά βήματα ωρίμανσης.
Το να πούμε στο παιδί μας ότι είναι όμορφο δεν είναι λάθος. Είναι ανθρώπινο, τρυφερό και συχνά αυθόρμητο. Όμως, για να χτίσουμε παιδιά με πιο σταθερή αυτοεκτίμηση, χρειάζεται να διευρύνουμε το λεξιλόγιο της αγάπης μας.
Όσο μεγαλώνουν, έχουν ανάγκη να ακούνε όχι μόνο ότι είναι γλυκά ή χαριτωμένα, αλλά ότι είναι:
- ικανά,
- γενναία,
- συμπονετικά,
- επίμονα,
- αστεία,
- δημιουργικά.
Γιατί η πραγματική αυτοπεποίθηση γεννιέται όταν το παιδί νιώθει ότι η αξία του δεν εξαρτάται μόνο από την εμφάνισή του.