Πίσω από τις φωνές, την άρνηση και τα ξεσπάσματα κρύβεται πάντα ένα μήνυμα που αξίζει να ακούσουμε. Ένα παιδί που αντιδρά και αρνείται να συνεργαστεί δεν προσπαθεί να μας δυσκολέψει. Προσπαθεί να εκφραστεί. Και αφού δεν έχει ακόμα τα κατάλληλα «εργαλεία», δείχνει ό,τι νιώθει με αυτόν τον κάπως… ενοχλητικό τρόπο.
Τα παιδιά δεν γεννιούνται γνωρίζοντας πώς να εξηγούν τα συναισθήματά τους. Δεν μπορούν να πουν εύκολα «είμαι κουρασμένος/η», «ζηλεύω», «νιώθω ότι δεν με προσέχεις» ή «δεν μπορώ να διαχειριστώ αυτό που μου συμβαίνει». Αντί για λέξεις λοιπόν, καταφεύγουν στο πείσμα.
Πολλές φορές, πίσω από την έντονη συμπεριφορά κρύβεται η ανάγκη για προσοχή και ουσιαστική παρουσία. Όχι απλώς να είμαστε δίπλα στο παιδί, αλλά να είμαστε πραγματικά εκεί για εκείνο.
Διαβάστε επίσης: Γιατί δεν κάνει καλό στο παιδί να τα βρίσκει όλα έτοιμα
Το “δύσκολο” παιδί δεν είναι δύσκολο – είναι εκφραστικό
Στην πραγματικότητα, τα παιδιά που χαρακτηρίζουμε έτσι είναι συνήθως εκείνα που:
- νιώθουν έντονα
- αντιλαμβάνονται περισσότερα απ’ όσα εκφράζουν
- δεν έχουν ακόμα μάθει να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους
Και αυτό τα κάνει να φαίνονται «υπερβολικά» στα μάτια των ενηλίκων.
Όμως η ένταση δεν είναι πρόβλημα χαρακτήρα. Είναι θέμα δεξιοτήτων που ακόμη αναπτύσσονται.
Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από μια έντονη συμπεριφορά
Πριν βιαστούμε να διορθώσουμε, αξίζει να σταθούμε για λίγο και να αναρωτηθούμε:
- Μήπως το παιδί είναι κουρασμένο;
- Μήπως έχει υπερδιεγερθεί;
- Μήπως ζηλεύει ή νιώθει παραμελημένο;
- Μήπως βιώνει κάτι που δεν κατανοεί;
- Ή μήπως απλώς χρειάζεται εμάς περισσότερο;
Η παγίδα της “υπακοής”
Στην προσπάθειά μας να μεγαλώσουμε «καλά» παιδιά, συχνά δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στην υπακοή παρά στην κατανόηση. Θέλουμε το παιδί να ακούει, να συμμορφώνεται, να μην φέρνει αντιρρήσεις.
Όμως ένα παιδί που μαθαίνει μόνο να υπακούει:
- δεν μαθαίνει να σκέφτεται
- δεν μαθαίνει να εκφράζεται
- δεν μαθαίνει να κατανοεί τον εαυτό του
Αντίθετα, ένα παιδί που ακούγεται, αρχίζει σταδιακά να καταλαβαίνει και να ρυθμίζει τον εαυτό του.
Όρια και κατανόηση (όχι το ένα ή το άλλο)
Κατανόηση δεν σημαίνει αφήνουμε το παιδί χωρίς όρια.
Τα παιδιά χρειάζονται τα όρια για να νιώθουν ασφάλεια. Χρειάζονται συνέπεια, σταθερότητα και καθοδήγηση. Αλλά τα όρια λειτουργούν πραγματικά όταν συνοδεύονται από κάτι ακόμα πιο σημαντικό: το αίσθημα ότι «με βλέπουν» και «με καταλαβαίνουν».
Ένα παιδί μπορεί να αποδεχτεί πιο εύκολα ένα «όχι», όταν πρώτα έχει νιώσει ότι κάποιος άκουσε το «θέλω» του.
«Δύσκολο» παιδί: Από την αντίδραση στη σύνδεση
Την επόμενη φορά που το παιδί θα φωνάξει, θα αντιδράσει ή θα πει «όχι», δοκιμάστε να κάνετε ένα μικρό βήμα πίσω:
Όχι για να υποχωρήσετε, αλλά για να παρατηρήσετε. Αντί για: «Σταμάτα τώρα!», πείτε: «Βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος. Θες να μου πεις τι έγινε;»
Μπορεί να μη σας απαντήσει αμέσως. Αλλά έχει ήδη συμβεί κάτι σημαντικό: έχετε ανοίξει τον δρόμο για σύνδεση.
Τελικά, τα «δύσκολα» παιδιά δεν είναι εκείνα που έχουν πρόβλημα…
Είναι εκείνα που δεν κρύβουν αυτό που νιώθουν. Και αυτό, όσο απαιτητικό κι αν είναι για έναν γονέα, είναι και ένα δώρο: μας δείχνει πού χρειάζεται να σταθούμε, να ακούσουμε και να εξελιχθούμε.
Γιατί πίσω από κάθε δύσκολη συμπεριφορά, υπάρχει πάντα ένα παιδί που προσπαθεί – με τον μόνο τρόπο που ξέρει – να πει:
«Σε χρειάζομαι.»