Γύρω στους 4–6 μήνες, υπάρχει μια κοινωνική προσδοκία ότι «τώρα θα έχεις βρει ρυθμό». Στην πράξη, όμως, πολλές μητέρες τότε νιώθουν εξίσου ή και περισσότερο κουρασμένες. Γιατί; Επειδή η αρχική φάση προσαρμογής έχει περάσει, αλλά οι απαιτήσεις παραμένουν υψηλές. Το μωρό μπορεί να ξυπνά ακόμη συχνά, να βρίσκεται σε άλματα ανάπτυξης ή regressions ύπνου, ενώ ταυτόχρονα η μαμά καλείται να επιστρέψει σταδιακά σε υποχρεώσεις: δουλειά, σπίτι, γεύματα, ραντεβού, κοινωνική λειτουργικότητα. Εδώ εμφανίζεται και η λεγόμενη γνωστική κόπωση της μητρότητας: το αόρατο mental load.
Δεν είναι μόνο ότι δεν κοιμάσαι. Είναι ότι σκέφτεσαι διαρκώς: πότε έφαγε, πότε κοιμήθηκε, αν βρέθηκε λύση για τη ρουτίνα, τι χρειάζεται αύριο, τι ξέχασες σήμερα. Η συνεχής εγρήγορση εξαντλεί το νευρικό σύστημα, ακόμη κι όταν είσαι καθισμένη.
Διαβάστε επίσης: Γονείς-πρότυπα: Γίνε το παράδειγμα που χρειάζεται το παιδί σου
Όταν το παιδί κοιμάται καλύτερα, αλλά εσύ όχι
Ίσως το πιο παρεξηγημένο στάδιο είναι αυτό στο οποίο το παιδί αρχίζει να κοιμάται περισσότερο, κι όμως η μητέρα συνεχίζει να αισθάνεται εξαντλημένη. Αυτό συμβαίνει συχνότερα απ’ όσο νομίζουμε. Ο οργανισμός δεν «επαναφέρει» αμέσως τον ύπνο του μετά από μήνες διακοπών.
Το σώμα και ο εγκέφαλος έχουν εκπαιδευτεί σε συνεχή επιφυλακή: ακούς ήχους που ίσως δεν υπάρχουν, ξυπνάς πριν ξυπνήσει το μωρό, σκέφτεσαι αν αναπνέει, αν πεινάει, αν πρέπει να αντλήσεις γάλα, αν ξέχασες κάτι.
Πρόκειται για μια κατάσταση υπερδιέγερσης του νευρικού συστήματος, που μπορεί να διατηρείται ακόμη κι όταν η εξωτερική συνθήκη έχει βελτιωθεί. Επιπλέον, η φροντίδα ενός παιδιού την ημέρα —ιδίως ενός μωρού ή νηπίου— παραμένει απαιτητική ανεξάρτητα από τη νύχτα. Η κούραση, λοιπόν, δεν μετριέται μόνο σε ώρες ύπνου, αλλά και σε ώρες διαρκούς παρουσίας.
Η κούραση είναι πραγματική, ακόμα κι αν αλλάζει μορφή ή είναι διαφορετική για κάθε μαμά
Ίσως η μεγαλύτερη παγίδα της μητρότητας είναι η σύγκριση. Να πιστεύεις ότι «αφού τώρα δεν είμαι έγκυος, δεν δικαιολογείται να είμαι τόσο κουρασμένη» ή «αφού το μωρό κοιμάται καλύτερα, γιατί δεν συνέρχομαι;». Η αλήθεια είναι ότι η μητρική κόπωση είναι πολυπαραγοντική: ορμονική, σωματική, ψυχική, γνωστική, συναισθηματική. Και κάθε στάδιο έχει τη δική του βιολογία, τις δικές του απαιτήσεις και τη δική του μορφή επιβάρυνσης.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι, ναι, ο οργανισμός προσαρμόζεται. Οι περισσότερες μητέρες δεν «ξεκουράζονται» ξαφνικά, αλλά μαθαίνουν σταδιακά να ανακτούν αντοχές, να ζητούν βοήθεια, να λειτουργούν πιο ρεαλιστικά και να διακρίνουν πότε χρειάζονται στήριξη. Και τελικά, μέσα σε όλη αυτή την αϋπνία, την ακαταστασία και το χάος, υπάρχουν και εκείνες οι μικρές στιγμές —ένα βλέμμα, ένα γέλιο, μια αγκαλιά, ένα κολλώδες φιλί— που δεν αναιρούν την κούραση, αλλά της δίνουν νόημα.
Αν η εξάντληση είναι επίμονη, δυσανάλογη ή συνοδεύεται από έντονη θλίψη, άγχος, ταχυκαρδίες, ζάλη, αϋπνία ή αίσθημα ότι “δεν τα βγάζεις πέρα”, καλό είναι να συζητηθεί με γυναικολόγο, μαία ή επαγγελματία ψυχικής υγείας. Κάποιες φορές, πίσω από την κούραση μπορεί να υπάρχουν παράγοντες όπως αναιμία, διαταραχές θυρεοειδούς, έλλειψη σιδήρου, επιλόχεια κατάθλιψη ή burnout.