«Λίγος ανταγωνισμός κάνει καλό». Είναι μια φράση που ακούμε συχνά και σε έναν βαθμό δεν είναι λάθος. Ο ανταγωνισμός αποτελεί μέρος της ανθρώπινης φύσης και εμφανίζεται από πολύ νωρίς στη ζωή των παιδιών: στο παιχνίδι, στο σχολείο, στον αθλητισμό, ακόμη και στις φιλίες τους.
Ένα παιδί θέλει να τερματίσει πρώτο, να πάρει καλύτερο βαθμό, να κερδίσει στο επιτραπέζιο ή να ξεχωρίσει μέσα στην ομάδα του. Και αυτό από μόνο του δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Η επιθυμία για βελτίωση μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο, να ενισχύσει την προσπάθεια και να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες, επιμονή και αυτοπεποίθηση.
Διαβάστε επίσης: Γιατί το παιδί μου δεν με ακούει – Τι μπορείτε να κάνετε ανά ηλικία
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η αξία του παιδιού αρχίζει να συνδέεται αποκλειστικά με την επιτυχία, τη νίκη ή την υπεροχή απέναντι στους άλλους. Όταν το παιδί δεν αντέχει να χάσει, φοβάται την αποτυχία ή αισθάνεται ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει πως είναι «το καλύτερο», τότε ο ανταγωνισμός παύει να είναι υγιής και μπορεί να μετατραπεί σε πηγή άγχους, πίεσης και εξουθένωσης.
Ο υγιής ανταγωνισμός μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να εξελιχθούν
Όταν υπάρχει ισορροπία, ο ανταγωνισμός μπορεί να λειτουργήσει θετικά.
Μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά:
- να βάζουν στόχους
- να καλλιεργούν επιμονή
- να αποκτούν πειθαρχία
- να μαθαίνουν να διαχειρίζονται την απογοήτευση
- να αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες
- να αποκτούν αυτοπεποίθηση μέσα από την προσπάθεια
Στον αθλητισμό, για παράδειγμα, ο υγιής ανταγωνισμός μπορεί να ενισχύσει τη συνεργασία, την αντοχή και την ομαδικότητα. Στο σχολείο, μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για προσπάθεια και εξέλιξη.
Το σημαντικό όμως είναι το παιδί να αντιλαμβάνεται ότι η αξία του δεν εξαρτάται από το αποτέλεσμα.
Γιατί όταν η νίκη γίνεται το μοναδικό ζητούμενο, η χαρά της συμμετοχής και της εξερεύνησης αρχίζει να χάνεται.
Όταν ο ανταγωνισμός γίνεται πιεστικός
Η υπερβολική πίεση για επιτυχία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.
Τα παιδιά που μεγαλώνουν με την αίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να ξεχωρίζουν ή να είναι «τέλεια» συχνά αρχίζουν να βιώνουν:
- χρόνιο άγχος
- φόβο αποτυχίας
- εξουθένωση
- χαμηλή αυτοεκτίμηση
- τελειομανία
- απογοήτευση
- έντονη αυτοκριτική
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το παιδί αποφεύγει ακόμη και να δοκιμάσει κάτι νέο επειδή φοβάται ότι δεν θα τα καταφέρει καλά. Έτσι, ο ανταγωνισμός αντί να ενισχύει την εξέλιξη, περιορίζει την περιέργεια, τη δημιουργικότητα και την τόλμη.
Ιδιαίτερα στον αθλητισμό, η υπερβολική πίεση για απόδοση μπορεί να οδηγήσει σε ψυχική κόπωση και απομάκρυνση από δραστηριότητες που κάποτε πρόσφεραν χαρά. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλά παιδιά εγκαταλείπουν οργανωμένα αθλήματα στην προεφηβεία και την εφηβεία εξαιτίας του στρες και της πίεσης για επιδόσεις.