Γονείς, εκπαιδευτικοί και νομοθέτες παγκοσμίως ασκούν ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στα σχολεία να περιορίσουν τη χρήση οθονών στις αίθουσες διδασκαλίας, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών σχετικά με την συγκέντρωση, τη συμπεριφορά και τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα των μαθητών.
Διαβάστε επίσης: Ο Τομ Χανκς τρομάζει με την «μπλε λάμψη από τα κινητά στα παιδικά δωμάτια»
Αυτό που ξεκίνησε ως εστίαση στην απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων επεκτείνεται πλέον σε μία ευρύτερη προσπάθεια για τον περιορισμό της χρήσης ψηφιακών συσκευών στις αίθουσες διδασκαλίας και τον καθορισμό σαφέστερων ορίων όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη στην εκπαίδευση.
Κύμα απαγορεύσεων στην Ευρώπη
Μια έκθεση της UNESCO του 2023 για την παγκόσμια εκπαίδευση ζήτησε τα κινητά να χρησιμοποιούνται στην τάξη μόνο για την υποστήριξη της μάθησης, ενώ μια πιο πρόσφατη ανάλυση του ΟΗΕ διαπίστωσε ότι περισσότερες από 60 χώρες έχουν πλέον θεσπίσει κάποιας μορφής περιορισμούς, αν και οι ειδικοί παραμένουν διχασμένοι ως προς τον αντίκτυπό τους.
Ο Ben Carter, καθηγητής στατιστικής στο King’s College του Λονδίνου, σημειώνει ότι «κανείς δεν έχει την απάντηση» ως προς το αν οι απαγορεύσεις είναι ωφέλιμες ή επιβλαβείς, δεδομένου ότι τα κινητά μπορούν τόσο να υποστηρίξουν τη μάθηση όταν χρησιμοποιούνται για εργασίες όπως τα μαθήματα για το σπίτι, όσο και να διαταράξουν τη συγκέντρωση μέσω συνεχών ειδοποιήσεων.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι προσεγγίσεις διαφέρουν σημαντικά: η Γαλλία έχει απαγορεύσει τα κινητά τηλέφωνα στα δημοτικά και γυμνάσια από το 2018 και επέκτεινε την εφαρμογή του μέτρου μέσω ενός πιλοτικού προγράμματος «ψηφιακού διαλείμματος», οι Κάτω Χώρες απαγορεύουν τη μη εκπαιδευτική χρήση smartphone, smartwatch και tablet στα σχολεία με περιορισμένες εξαιρέσεις, η Ιταλία απαγορεύει τα κινητά τηλέφωνα στις αίθουσες διδασκαλίας ακόμη και για εκπαιδευτικούς σκοπούς στις περισσότερες περιπτώσεις, η Ουγγαρία εισήγαγε μια εθνική απαγόρευση το 2024 εν μέσω αντιπαραθέσεων, η Ισπανία αφήνει την πολιτική στις περιφερειακές αρχές, η Ιρλανδία αναπτύσσει ένα εθνικό σύστημα για την ασφαλή φύλαξη των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, η Σουηδία περιορίζει τη χρήση σε εκπαιδευτικούς σκοπούς, ενώ παράλληλα ενισχύει τις γενικότερες οδηγίες για τον χρόνο χρήσης οθόνης από τα παιδιά, η γαλλόφωνη περιοχή του Βελγίου εισάγει απαγόρευση της ψυχαγωγικής χρήσης από το 2025/26.
H Ελλάδα απαιτεί από τους μαθητές να φυλάσσουν τα κινητά τους σε τσάντες κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας, η Λετονία και το Λουξεμβούργο αυξάνουν τους περιορισμούς στις μικρότερες τάξεις, και η Φινλανδία προετοιμάζει νομοθεσία για να δώσει στα σχολεία μεγαλύτερο έλεγχο, ενώ χώρες όπως η Δανία, η Κύπρος, η Βουλγαρία και η Πορτογαλία εξετάζουν επίσης παρόμοια μέτρα, αντανακλώντας μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση προς την εξισορρόπηση των πλεονεκτημάτων της ψηφιακής μάθησης με τις ανησυχίες σχετικά με την απόσπαση της προσοχής και την ευημερία των μαθητών.
Μια αυξανόμενη πολιτική πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες
Η αλλαγή αυτή κερδίζει έδαφος σε επίπεδο και στις ΗΠΑ, σύμφωνα με το Axios.
Τουλάχιστον 16 πολιτείες— συμπεριλαμβανομένων τόσο κυβερνήσεων υπό τη διεύθυνση των Ρεπουμπλικάνων όσο και των Δημοκρατικών — έχουν καταθέσει νομοσχέδια με στόχο τον περιορισμό της χρήσης της τεχνολογίας στις αίθουσες διδασκαλίας. Αν και οι προσεγγίσεις ποικίλλουν, ο κοινός στόχος είναι η μείωση των περισπασμών και η επανεκτίμηση του βαθμού στον οποίο τα ψηφιακά εργαλεία πρέπει να ενσωματώνονται στην καθημερινή μάθηση.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής προχωρούν πέρα από τα προσωπικά τηλέφωνα και εξετάζουν τις συσκευές που παρέχονται από το σχολείο, όπως φορητοί υπολογιστές και tablet, ειδικά σε περιβάλλοντα πρώιμης εκπαίδευσης όπου οι βασικές δεξιότητες βρίσκονται ακόμη σε φάση ανάπτυξης.
Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα της δράσης είναι το Schools Beyond Screens, το οποίο ξεκίνησε με λιγότερους από δώδεκα γονείς στο Ενιαίο Σχολικό Διαμέρισμα του Λος Άντζελες.
Σύμφωνα με την διευθύντρια πολιτικής Kate Brody, η ομάδα έχει πλέον μεγαλώσει και περιλαμβάνει χιλιάδες γονείς και εκπαιδευτικούς σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η οργάνωση συνεργάστηκε με το σχολικό συμβούλιο του Λος Άντζελες για να περάσει ένα ψήφισμα που περιορίζει τον χρόνο χρήσης οθονών στην τάξη και καταργεί τις συσκευές που παρέχονται από το σχολείο για μαθητές της πρώτης τάξης και μικρότερους.
Παρόμοια μέτρα έχουν εφαρμοστεί και σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη και η Ουάσιγκτον, αντανακλώντας μια ευρύτερη στροφή στα αστικά σχολικά συστήματα προς τη μείωση της πρώιμης έκθεσης στις οθόνες.
Πρώτα αποτελέσματα από τα σχολεία: Αλλαγές στη συμπεριφορά και την προσοχή
Ορισμένα σχολεία αναφέρουν μετρήσιμες αλλαγές μετά τον περιορισμό της χρήσης κινητών τηλεφώνων. Στο Γυμνάσιο McPherson στο Κάνσας, η διευθύντρια Inge Esping δήλωσε στην Axios ότι τα ποσοστά αποβολών μειώθηκαν κατά 70% μετά την απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων το 2022.
Σύμφωνα με αναφορές, οι μαθητές άρχισαν να αλληλεπιδρούν περισσότερο με τους συμμαθητές και τους δασκάλους τους, κάτι που υποδηλώνει βελτιωμένη συμμετοχή στην τάξη.
Ωστόσο, οι προκλήσεις παρέμειναν. Ενώ η συνολική πειθαρχία βελτιώθηκε, η Esping σημείωσε ότι τα προβλήματα συμπεριφοράς δεν εξαφανίστηκαν εντελώς.
Σχολικά στοιχεία έδειξαν αργότερα ότι τα Chromebook συνέβαλαν επίσης σε περισπασμούς, συμπεριλαμβανομένων των παιχνιδιών κατά τη διάρκεια των μαθημάτων.
Ως απάντηση, το σχολείο άλλαξε την προσέγγισή του, αποθηκεύοντας τις συσκευές σε καροτσάκια και επιτρέποντας στους μαθητές πρόσβαση μόνο όταν οι δάσκαλοι έκριναν ότι ήταν απαραίτητες για τη μάθηση.
Αντί να επιβάλλουν αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση των Chromebook, οι εκπαιδευτικοί ενθαρρύνθηκαν να υιοθετήσουν ένα μοντέλο «χρήσης όταν ενισχύει τη μάθηση».
Η Esping παρατήρησε επίσης ότι οι ίδιοι οι μαθητές συχνά προτιμούσαν τα παραδοσιακά εργαλεία, λέγοντας ότι οι φάκελοι και τα μολύβια ήταν ελαφρύτερα και τους βοηθούσαν να συγκεντρωθούν πιο αποτελεσματικά.
Τα συνδικάτα εκπαιδευτικών πιέζουν για AI και περιορισμούς στην οθόνη
Η συζήτηση διαμορφώνει επίσης την πολιτική για τους εκπαιδευτικούς. Η Αμερικανική Ομοσπονδία Εκπαιδευτικών, η δεύτερη μεγαλύτερη ένωση εκπαιδευτικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, δημοσίευσε πρόσφατα ένα σχέδιο 10 σημείων που ζητά ισχυρότερα μέτρα ασφαλείας τόσο για τον χρόνο χρήσης οθονών όσο και για την τεχνητή νοημοσύνη στις αίθουσες διδασκαλίας.
Η πρόταση περιλαμβάνει τον περιορισμό της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης στα σχολεία και την απαγόρευση των οθονών για μαθητές από το νηπιαγωγείο έως τη δεύτερη τάξη, εκτός αν υπάρχει επιτακτικός εκπαιδευτικός λόγος, όπως η υποστήριξη μαθητών με ειδικές ανάγκες. Η ηγεσία της ένωσης έχει τονίσει τη σημασία της εξισορρόπησης μεταξύ καινοτομίας και ευημερίας των μαθητών.
Η Randi Weingarten, πρόεδρος της ένωσης, χαρακτήρισε την πρωτοβουλία ως μια προσπάθεια να «επιτευχθεί η σωστή ισορροπία» μεταξύ της αξιοποίησης των πλεονεκτημάτων της τεχνολογίας και της μείωσης των βλαβών της.
Τα επιχειρήματα υπέρ της εκπαιδευτικής τεχνολογίας
Δεν υποστηρίζουν όλοι οι ειδικοί στον τομέα της εκπαίδευσης ευρείες περιοριστικές ρυθμίσεις.
Μια έκθεση του 2025 από το Consortium for School Networking, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που εστιάζει στην εκπαιδευτική τεχνολογία, υποστηρίζει ότι, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να υποστηρίξουν τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, την προσβασιμότητα, τον εμπλουτισμό και την προετοιμασία του εργατικού δυναμικού.
Ερευνητές και εμπειρογνώμονες πολιτικής διακρίνουν επίσης μεταξύ γενικής καταναλωτικής τεχνολογίας και εκπαιδευτικής τεχνολογίας ειδικά για την τάξη.
Η Beth Holland, μιλώντας σε μια ενημέρωση πολιτικής, σημείωσε ότι η εκπαιδευτική τεχνολογία έχει σχεδιαστεί για να ενισχύει τη σχέση μεταξύ εκπαιδευτικών, μαθητών και μαθησιακού περιεχομένου, αντί να χρησιμεύει απλώς ως ψυχαγωγία ή πρόσβαση στα κοινωνικά μέσα.
Από αυτή την οπτική γωνία, το ζήτημα δεν είναι αν οι οθόνες είναι εγγενώς καλές ή κακές, αλλά πώς και πότε χρησιμοποιούνται.
*Από τη Σιμόνη Σωτηρέλη Παπαδοπούλου
Πηγή: www.in.gr