Η επιστημονική έρευνα είναι πλέον ξεκάθαρη: Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν εμφανίζεται ξαφνικά στην ενήλικη ζωή. Καλλιεργείται σταδιακά μέσα από χιλιάδες μικρές καθημερινές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε γονείς και παιδιά. Και ανάμεσα σε όλες τις πρακτικές που έχουν μελετηθεί, μία συνήθεια φαίνεται να ξεχωρίζει σταθερά ως η πιο αποτελεσματική, η πιο απλή και η πιο προσβάσιμη: να δίνουμε όνομα στα συναισθήματα.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό να ονομάζουμε τα συναισθήματα
Το να λέει ένας γονιός φράσεις όπως «φαίνεσαι απογοητευμένος» ή «είσαι πολύ ενθουσιασμένος σήμερα» είναι πολύ βοηθητικό. Από αναπτυξιακή και νευροβιολογική σκοπιά, πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική διαδικασία.
Διαβάστε επίσης: Mattering: Τα πρώτα χρόνια της ζωής και η ανάγκη να «μετράμε»
Οι ψυχολόγοι αναφέρονται σε αυτήν ως emotion labeling ή emotion coaching. Ουσιαστικά, πρόκειται για τη συνήθεια των γονιών να κατονομάζουν δυνατά τα συναισθήματα — είτε αυτά αφορούν το ίδιο το παιδί, είτε τον εαυτό τους, είτε ακόμη και χαρακτήρες σε ιστορίες και βιβλία.
Στην ουσία ο γονιός προσφέρει στο παιδί μια λέξη που συνδέεται με μια εσωτερική εμπειρία η οποία μέχρι εκείνη τη στιγμή μπορεί να μοιάζει χαοτική, ακατανόητη ή τρομακτική. Με τον χρόνο, αυτές οι λέξεις συσσωρεύονται και δημιουργούν ένα «λεξιλόγιο συναισθημάτων». Και αυτό το λεξιλόγιο αποτελεί τη βάση της συναισθηματικής νοημοσύνης.
Ο ψυχολόγος Marc Brackett, ιδρυτής του Yale Center for Emotional Intelligence, θεωρεί την ακριβή αναγνώριση και ονομασία των συναισθημάτων θεμέλιο της συναισθηματικής ανάπτυξης. Στο γνωστό μοντέλο του RULER, το γράμμα “L” αντιστοιχεί στο Labeling — δηλαδή στην ικανότητα να ονομάζουμε με ακρίβεια αυτό που νιώθουμε. Χωρίς αυτή τη δεξιότητα, οι πιο σύνθετες λειτουργίες της συναισθηματικής νοημοσύνης — όπως η κατανόηση, η έκφραση και η ρύθμιση των συναισθημάτων — δεν είναι εύκολο να αναπτυχθούν.
Συναισθηματικό λεξιλόγιο
Οι έρευνες δείχνουν σταθερά ότι τα παιδιά που μπορούν να περιγράψουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα συναισθήματά τους παρουσιάζουν καλύτερη συναισθηματική αυτορρύθμιση. Δηλαδή, είναι πιο πιθανό να διαχειρίζονται αποτελεσματικά το στρες, να ανακάμπτουν πιο γρήγορα μετά από δυσκολίες και να αντιμετωπίζουν τις κοινωνικές συγκρούσεις με περισσότερη ψυχραιμία.
Η διαφορά ανάμεσα στο «νιώθω άσχημα» και στο «νιώθω απογοητευμένος», «παραμελημένος», «ντροπιασμένος» ή «αγχωμένος» δεν είναι απλώς γλωσσική. Είναι λειτουργική. Όσο πιο συγκεκριμένα μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει το συναίσθημά του, τόσο πιο εύκολα μπορεί να καταλάβει τι ακριβώς του συμβαίνει και τι χρειάζεται για να το διαχειριστεί.
Ένα παιδί που ξέρει ότι αισθάνεται απογοήτευση μπορεί να ζητήσει παρηγοριά. Ένα παιδί που καταλαβαίνει ότι βιώνει άγχος μπορεί να αναζητήσει ασφάλεια ή υποστήριξη. Αντίθετα, όταν όλα βιώνονται ως ένα γενικό «κακό συναίσθημα», η εμπειρία γίνεται δυσκολότερο να ρυθμιστεί.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν επίσης ότι η συχνότητα με την οποία οι γονείς χρησιμοποιούν συναισθηματική γλώσσα στα πρώτα χρόνια ζωής σχετίζεται άμεσα με την ικανότητα των παιδιών να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα των άλλων αργότερα. Με άλλα λόγια, η συναισθηματική γλώσσα δεν καλλιεργεί μόνο αυτογνωσία αλλά και ενσυναίσθηση.
Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτό το αποτέλεσμα δεν εξηγείται απλώς από το γεγονός ότι ορισμένες οικογένειες μιλούν περισσότερο γενικά. Οι μελέτες δείχνουν ότι αυτό που κάνει τη διαφορά είναι η συζήτηση γύρω από τα συναισθήματα συγκεκριμένα.