Υπάρχουν στιγμές που ένα βρέφος κοιτάζει επίμονα το φως που μπαίνει από το παράθυρο, ένα φύλλο που κινείται στον αέρα ή το πρόσωπο της μητέρας του. Για τους ενήλικες αυτές οι εικόνες μοιάζουν συνηθισμένες. Για το παιδί όμως αποτελούν αφορμές ανακάλυψης. Εκεί γεννιέται το αίσθημα του θαυμασμού, μια θεμελιώδης εμπειρία που βρίσκεται στον πυρήνα της ανθρώπινης ανάπτυξης. Ο θαυμασμός δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα ούτε μόνο μια συμπεριφορά. Πρόκειται για μια σύνθετη ψυχολογική κατάσταση που συνδυάζει περιέργεια, έκπληξη, προσμονή, χαρά, σύνδεση και αναζήτηση νοήματος. Μέσα από αυτή τη διαδικασία τα παιδιά προσπαθούν να κατανοήσουν τον κόσμο γύρω τους και να δώσουν νόημα στις εμπειρίες τους.
Οι σύγχρονες έρευνες στην αναπτυξιακή ψυχολογία δείχνουν ότι η ικανότητα να βιώνουμε θαυμασμό δεν εμφανίζεται ξαφνικά σε κάποια ηλικία. Αντίθετα, είναι παρούσα ήδη από τη βρεφική περίοδο και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν, δημιουργούν σχέσεις και αναπτύσσουν τη φαντασία τους.
Διαβάστε επίσης: Έγινε 1 έτους! Η χρονιά που το μωρό σας μετατρέπεται σε μικρό εξερευνητή
Ο θαυμασμός ως κινητήριος δύναμη της μάθησης
Η μάθηση δεν είναι μια παθητική διαδικασία αποστήθισης πληροφοριών. Από τις πρώτες ημέρες της ζωής τους τα παιδιά λειτουργούν σαν μικροί επιστήμονες. Παρατηρούν, δοκιμάζουν, συγκρίνουν και αναζητούν μοτίβα.
Ο θαυμασμός ενεργοποιεί ακριβώς αυτή τη διαδικασία. Όταν κάτι τραβά την προσοχή του παιδιού, ο εγκέφαλος «σηματοδοτεί» ότι πρόκειται για μια εμπειρία σημαντική. Τα συναισθήματα λειτουργούν ως φίλτρα που καθορίζουν τι θα αποθηκευτεί στη μνήμη, πώς θα ερμηνευτεί και ποια συμπεριφορά θα ακολουθήσει.
Για παράδειγμα, όταν ένα μικρό παιδί παρατηρεί για πρώτη φορά μια πεταλούδα, δεν μαθαίνει μόνο ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο έντομο. Εξασκεί την προσοχή του, ενεργοποιεί την περιέργειά του, δημιουργεί συνδέσεις με προηγούμενες εμπειρίες και προσπαθεί να εντάξει αυτή τη νέα πληροφορία στην κατανόησή του για τον φυσικό κόσμο.
Έτσι, η μάθηση αποκτά προσωπικό νόημα. Και όταν η γνώση συνδέεται με το συναίσθημα, είναι πιο πιθανό να διατηρηθεί και να αξιοποιηθεί στο μέλλον.
Η γέννηση του θαυμασμού από τη βρεφική ηλικία
Οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι τα βρέφη δεν είναι παθητικοί δέκτες ερεθισμάτων. Από τους πρώτους μήνες της ζωής τους επεξεργάζονται ταυτόχρονα κοινωνικές, συναισθηματικές και αισθητηριακές πληροφορίες.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι όταν ένα μωρό κουνά το χέρι του και ο γονέας ανταποκρίνεται με ένα χαμόγελο ή μια κίνηση. Το βρέφος συχνά επαναλαμβάνει την πράξη ξανά και ξανά, παρατηρώντας προσεκτικά το αποτέλεσμα.
Αυτό που συμβαίνει δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι. Το παιδί συλλέγει πληροφορίες για το πώς λειτουργούν οι ανθρώπινες σχέσεις. Ανακαλύπτει ότι οι πράξεις του μπορούν να επηρεάσουν τους άλλους, ότι οι άνθρωποι ανταποκρίνονται και ότι οι αλληλεπιδράσεις έχουν συνέπεια και νόημα.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι εμπειρίες μετατρέπονται σε εσωτερικές πεποιθήσεις σχετικά με την ασφάλεια, την εμπιστοσύνη και τη σύνδεση με τους άλλους.