Ο φόβος του αγνώστου είναι ένα φυσιολογικό αναπτυξιακό στάδιο. Οφείλεται στην έλλειψη εμπειρίας, καθώς τα παιδιά δεν έχουν ακόμα αναπτύξει νοητικά τις ικανότητες πρόβλεψης. Κατά συνέπεια, οτιδήποτε καινούργιο ερμηνεύεται ως πιθανός κίνδυνος.
Η αβεβαιότητα είναι ένα από τα πιο δύσκολα συναισθήματα που καλούμαστε να διαχειριστούμε στην καθημερινή ζωή. Είτε πρόκειται για ένα παιδί που περιμένει τα αποτελέσματα μιας δοκιμασίας, είτε για έναν ενήλικα που ανησυχεί για τη δουλειά, την υγεία ή τις σχέσεις του, το «δεν ξέρω τι θα συμβεί» μπορεί να προκαλέσει έντονο άγχος. Κι όμως, η ψυχολογία δείχνει ότι δεν είναι πάντα η αβεβαιότητα που μας δυσκολεύει, αλλά ο τρόπος με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε και την επικοινωνούμε.
Διαβάστε επίσης: Όταν όλα έρχονται με ένα «κλικ»: Πώς να μεγαλώσουμε ανθεκτικά παιδιά στην εποχή της ευκολίας
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι σχεδιασμένος να αναζητά προβλεψιμότητα. Από εξελικτική άποψη, η δυνατότητα πρόβλεψης ενός κινδύνου αύξανε τις πιθανότητες επιβίωσης. Όταν δεν γνωρίζουμε τι πρόκειται να συμβεί, ενεργοποιούνται συστήματα εγρήγορσης που μας ωθούν να αναζητήσουμε πληροφορίες και έλεγχο.
Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι η αβεβαιότητα συχνά προκαλεί μεγαλύτερο στρες ακόμη και από μια αρνητική αλλά γνωστή έκβαση. Με άλλα λόγια, για πολλούς ανθρώπους το να γνωρίζουν ότι κάτι δύσκολο θα συμβεί μπορεί να είναι λιγότερο αγχωτικό από το να μην γνωρίζουν τι τους περιμένει.
Αυτό εξηγεί γιατί περιμένουμε με αγωνία τα αποτελέσματα μιας ιατρικής εξέτασης, γιατί ανησυχούμε όταν δεν λαμβάνουμε απάντηση σε ένα μήνυμα ή γιατί οι φήμες στον εργασιακό χώρο δημιουργούν μεγαλύτερη ένταση από τις ίδιες τις αλλαγές.
Πώς μας επηρεάζει η αβεβαιότητα
Το μυαλό μας απεχθάνεται τα κενά και συχνά εφεύρει τα χειρότερα δυνατά σενάρια για να γεμίσει το «άγνωστο».
- Γνωστική υπερφόρτωση: Το μυαλό αναζητά συνεχώς απαντήσεις.
- Συναισθηματική εξάντληση: Το χρόνιο άγχος φθείρει την ψυχολογία.
- Σωματική ανταπόκριση: Ενεργοποιείται ο μηχανισμός «μάχης ή φυγής».
- Παράλυση ανάλυσης: Η λήψη αποφάσεων γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.
Γιατί τα παιδιά φοβούνται το άγνωστο
Όταν οι άνθρωποι γύρω μας αποφεύγουν να μιλήσουν για μια δύσκολη κατάσταση ή προσπαθούν να παρουσιάσουν μια ψεύτικη βεβαιότητα, ο εγκέφαλός μας τείνει να συμπληρώνει τα κενά με σενάρια που συχνά είναι πιο αρνητικά από την πραγματικότητα.
Αυτό παρατηρείται συχνά στα παιδιά. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται πολύ περισσότερα απ’ όσα πιστεύουν οι ενήλικες. Όταν νιώθουν ότι κάτι συμβαίνει αλλά κανείς δεν το αναγνωρίζει, μπορεί να αισθανθούν μεγαλύτερη ανασφάλεια. Το ίδιο συμβαίνει και στους χώρους εργασίας, όπου η έλλειψη πληροφόρησης τροφοδοτεί φήμες, φόβους και υποθέσεις.
Η διαφάνεια, αντίθετα, δημιουργεί ένα αίσθημα εμπιστοσύνης. Δεν χρειάζεται να έχουμε όλες τις απαντήσεις. Χρειάζεται να αναγνωρίζουμε με ειλικρίνεια τι γνωρίζουμε και τι όχι.
