Υπάρχουν στιγμές που μοιάζουν μαγικές: το μωρό μάς κοιτάζει επίμονα όταν μιλάμε, ηρεμεί όταν το παίρνουμε αγκαλιά ή δείχνει να αντιδρά διαφορετικά ανάλογα με το αν είμαστε χαλαροί, αγχωμένοι ή ενθουσιασμένοι. Είναι εύκολο να σκεφτούμε ότι «είναι πολύ μικρό για να καταλαβαίνει». Κι όμως, η πραγματικότητα φαίνεται να είναι πιο σύνθετη. Εννοείται πως τα βρέφη δεν αντιλαμβάνονται τα συναισθήματα με τον τρόπο που τα αντιλαμβανόμαστε οι ενήλικες. Δεν μπορούν να ερμηνεύσουν έννοιες όπως η ανησυχία, η απογοήτευση ή η χαρά. Από πολύ νωρίς όμως αρχίζουν να παρατηρούν κάτι εξαιρετικά σημαντικό: τις εκφράσεις του προσώπου μας, τον τόνο της φωνής μας, τον ρυθμό με τον οποίο κινούμαστε και τη συνολική συναισθηματική ατμόσφαιρα γύρω τους.
Διαβάστε επίσης: Το πρώτο καλοκαίρι με το μωρό: Τι αλλάζει πραγματικά;
Οι πρώτοι μήνες: Όταν το πρόσωπο γίνεται «χάρτης»
Από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες ζωής, τα βρέφη δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα ανθρώπινα πρόσωπα. Δεν είναι τυχαίο ότι συχνά κοιτούν επίμονα τους γονείς τους ή φαίνεται να αναζητούν το βλέμμα τους. Οι ερευνητές θεωρούν ότι ήδη από τους πρώτους μήνες τα μωρά αρχίζουν να ξεχωρίζουν βασικές εκφράσεις και να συνδέουν τον τόνο της φωνής με διαφορετικές συναισθηματικές καταστάσεις. Δεν «καταλαβαίνουν» ακόμη τι σημαίνει στεναχώρια ή χαρά, αλλά αντιλαμβάνονται ότι κάτι αλλάζει. Γι’ αυτό πολλές φορές βλέπουμε ένα βρέφος να χαλαρώνει όταν ακούει μια ήρεμη φωνή ή να γίνεται πιο ανήσυχο όταν υπάρχει ένταση στον χώρο.
Γύρω στους 6–12 μήνες: Η στιγμή που αρχίζει να μας «συμβουλεύεται»
Καθώς το μωρό μεγαλώνει, εμφανίζεται ένα πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο που οι ειδικοί ονομάζουν social referencing.
Με απλά λόγια, το μωρό αρχίζει να χρησιμοποιεί τον γονέα σαν σημείο αναφοράς για να καταλάβει τον κόσμο.
Ένα κλασικό παράδειγμα: βρίσκεται μπροστά σε κάτι καινούριο — έναν άνθρωπο, ένα παιχνίδι, έναν ήχο — και πριν αντιδράσει, κοιτάζει το πρόσωπό μας. Αν δει χαμόγελο και ηρεμία, συχνά νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια να εξερευνήσει. Αν αντιληφθεί ανησυχία ή φόβο, μπορεί να γίνει πιο επιφυλακτικό.
Αυτό σημαίνει ότι το μωρό αρχίζει να χρησιμοποιεί τα συναισθηματικά μας σήματα για να οργανώσει τη δική του αντίδραση.
Άρα πρέπει να κρύβουμε τα αρνητικά μας συναισθήματα;
Οι γονείς συχνά αγχώνονται όταν ακούνε ότι τα παιδιά επηρεάζονται από τη συναισθηματική κατάσταση των ενηλίκων και μπορεί να αισθανθούν ότι πρέπει να είναι συνεχώς χαρούμενοι ή ήρεμοι. Όμως αυτό δεν είναι ούτε εφικτό ούτε απαραίτητο.
Τα μωρά δεν χρειάζονται «τέλειους» γονείς. Χρειάζονται γονείς που τους προσφέρουν συνέπεια, σύνδεση και ασφάλεια.
Το να πούμε «είμαι λίγο κουρασμένη τώρα, αλλά είμαι εδώ μαζί σου» ή να πάρουμε μια ανάσα πριν αντιδράσουμε, είναι επίσης μέρος της συναισθηματικής μάθησης.
Μικρές καθημερινές στιγμές που βοηθούν
Δεν χρειάζονται ειδικές τεχνικές ή συνεχής απασχόληση.
Αρκούν μικρές στιγμές μέσα στη μέρα:
- να κοιτάμε το μωρό όταν του μιλάμε,
- να ονομάζουμε απλά συναισθήματα («χαίρομαι που σε βλέπω»),
- να απαντάμε στις εκφράσεις και στους ήχους του,
- να διατηρούμε μια σχετικά προβλέψιμη αλληλεπίδραση.
Αυτές οι μικρές ανταλλαγές είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο χτίζεται σταδιακά η αίσθηση ασφάλειας και η πρώιμη κοινωνική ανάπτυξη.
Το μωρό μπορεί να μη θυμάται τις λέξεις μας. Όμως ήδη από πολύ νωρίς αρχίζει να μαθαίνει κάτι εξίσου σημαντικό: πώς νιώθουν οι άνθρωποι και πώς συνδεόμαστε μαζί τους.