Όταν ακούμε τη λέξη «αυτοπεποίθηση», συνήθως σκεφτόμαστε μεγαλύτερα παιδιά: ένα παιδί που μιλάει με άνεση, δοκιμάζει νέα πράγματα ή πιστεύει στον εαυτό του. Δύσκολα φανταζόμαστε ότι τα θεμέλιά της αρχίζουν να μπαίνουν πολύ νωρίτερα — ήδη από τη βρεφική ηλικία.
Φυσικά, ένα μωρό δεν σκέφτεται «είμαι ικανό» ή «έχω αυτοπεποίθηση». Όμως από τους πρώτους μήνες ζωής, χτίζει κάτι εξαιρετικά σημαντικό: την εσωτερική αίσθηση ότι ο κόσμος είναι ασφαλής, ότι οι ανάγκες του έχουν σημασία και ότι μπορεί σταδιακά να επηρεάζει το περιβάλλον του. Και αυτή η αίσθηση αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία αργότερα αναπτύσσεται η αυτοπεποίθηση.
Διαβάστε επίσης: Τι κερδίζουν τα βρέφη από τις «ήσυχες» στιγμές
Η αυτοπεποίθηση ξεκινά από το αίσθημα ασφάλειας
Οι ειδικοί στην ανάπτυξη των παιδιών υπογράμμιζαν τη σημασία του ασφαλούς δεσμού (secure attachment). Με απλά λόγια, όταν ένα βρέφος βιώνει σταθερή, ζεστή και προβλέψιμη ανταπόκριση από τους ανθρώπους που το φροντίζουν, αρχίζει να αναπτύσσει μια βασική πεποίθηση: «Όταν χρειάζομαι κάτι, κάποιος ανταποκρίνεται.» Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να απαντούν άμεσα κάθε στιγμή. Σημαίνει ότι, συνολικά, το μωρό θα πρέπει νιώθει ότι το προσέχουν, το ακούν και προσπαθούν να το καταλάβουν. Αυτή η εμπειρία μετατρέπεται σταδιακά σε εμπιστοσύνη — πρώτα προς τους άλλους και αργότερα προς τον εαυτό.
Οι μικρές καθημερινές στιγμές μετρούν περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Δεν χρειάζονται ειδικά παιχνίδια, εκπαιδευτικές δραστηριότητες ή συνεχής απασχόληση.
Η πρώιμη αυτοπεποίθηση χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές αλληλεπιδράσεις:
- όταν ανταποκρινόμαστε στα σήματα του μωρού,
- όταν του μιλάμε και περιμένουμε την «απάντησή» του,
- όταν του χαμογελάμε και εκείνο χαμογελά πίσω,
- όταν το αφήνουμε να δοκιμάσει κάτι μόνο του χωρίς να παρεμβαίνουμε αμέσως,
- όταν αναγνωρίζουμε την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα.
Για παράδειγμα, ένα βρέφος που προσπαθεί να πιάσει ένα παιχνίδι και τελικά τα καταφέρνει, δεν εξασκεί μόνο την κίνηση. Μαθαίνει επίσης ότι μπορεί να δοκιμάζει, να επιμένει και να πετυχαίνει κάτι.
Αυτοπεποίθηση: Η εξερεύνηση είναι μέρος της
Κάπου εκεί βρίσκεται και μια μικρή αντίφαση της γονεϊκότητας: τα μωρά χρειάζονται σύνδεση, αλλά χρειάζονται και χώρο. Όσο μεγαλώνουν, αρχίζουν να απομακρύνονται λίγο, να γυρίζουν πίσω, να κοιτούν τον γονέα και να συνεχίζουν. Αυτό το μοτίβο — «φεύγω λίγο αλλά ξέρω ότι είσαι εκεί» — είναι βασικό για την ανάπτυξη της αυτονομίας.
Κάθε φορά που επιτρέπουμε στο μωρό να εξερευνήσει με ασφάλεια, χωρίς να το καθοδηγούμε διαρκώς ή να παρεμβαίνουμε αμέσως, του δίνουμε την ευκαιρία να αναπτύξει μια πολύτιμη εμπειρία: «Μπορώ να δοκιμάσω.»
Και τι γίνεται όταν κλαίει ή αποτυγχάνει;
Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται επειδή το μωρό δεν απογοητεύεται ποτέ. Χτίζεται επειδή μαθαίνει ότι μπορεί να δυσκολευτεί χωρίς να μείνει μόνο του. Όταν ένα βρέφος κλαίει, εκνευρίζεται ή δεν καταφέρνει κάτι, η ήρεμη παρουσία του γονέα λειτουργεί σαν «γέφυρα» μέχρι να μπορέσει αργότερα να διαχειριστεί μόνο του περισσότερα συναισθήματα. Δεν χρειάζεται να εξαφανίζουμε κάθε δυσκολία. Χρειάζεται να δείχνουμε ότι η δυσκολία είναι διαχειρίσιμη.
Τελικά, η αυτοπεποίθηση δεν αρχίζει όταν το παιδί πει «τα κατάφερα»
Αρχίζει πολύ νωρίτερα.
Ξεκινά όταν ένα μωρό νιώθει ότι το βλέπουν, το ακούν, του αφήνουν χώρο να προσπαθήσει και του δείχνουν ότι ακόμη και όταν κάτι δεν πετυχαίνει με την πρώτη, κάποιος είναι εκεί.
Ίσως τελικά η πρώτη μορφή αυτοπεποίθησης να μην είναι η πίστη στις δυνατότητές μας αλλά η αίσθηση ότι είμαστε ασφαλείς για να τις ανακαλύψουμε.