Πολλοί γονείς, που τα παιδιά τους έχουν ανήσυχο νου, είναι πολύ έξυπνα και δημιουργικά με αποτέλεσμα συχνά να ξεφεύγουν από κανόνες και πλαίσια, αναρωτιούνται τι να κάνουν. Φοβούνται μήπως αυτό είναι κακό για το παιδί και προσπαθούν να το βάλουν στον «ίσιο δρόμο» μιας συμβατικής μάθησης. Αυτή όμως είναι μια σωστή αντιμετώπιση;
Έχουν τα παιδιά το δικαίωμε και την ευκαιρία να ακολουθήσουν τη μάθηση που τους ταιριάζει και με ποιο τρόπο αυτό τα ωφελεί; Κάθε μέρα συνήθως είναι γεμάτη με «πρέπει». Όμως, ιδίως τα ανατρεπτικά παιδιά χρειάζονται χρόνο για να ασχοληθούν και με τα εσωτερικά τους ενδιαφέροντα.
Παιδί και χρόνος εξερεύνησης
Μια πρακτική που μπορεί να δοκιμάσει κάθε γονιός ή δάσκαλος είναι ο χρόνος εξερεύνησης. Μιλάμε για μάθηση με εσωτερικό κίνητρο, με υποστήριξη αλλά χωρίς αυστηρή καθοδήγηση. Το συγκεκριμένο μοντέλο μάθησης είναι εμπνευσμένο από τον «κανόνα του 20%» της Google, όπου οι εργαζόμενοι αφιερώνουν μία μέρα την εβδομάδα σε προσωπικά projects.
Ακόμα και 30 λεπτά την ημέρα αρκούν. Σε αυτά τα πλαίσια, παιδιά έχουν φτιάξει χάρτες τύπου Χάρι Πότερ, πειραματίστηκαν με γλυκά χωρίς ψήσιμο ή δημιούργησαν οδηγούς γυμναστικής. Η χαρά τους είναι εμφανής όταν μαθαίνουν κάτι που οι ίδιοι διάλεξαν. Η μάθηση μέσα από το παιχνίδι στην πράξη αποδίδει.
Γιατί αποδίδει;
Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι συχνά υποτιμούμε το παιχνίδι, θεωρώντας το σαν «διάλειμμα» από τη μάθηση, αντί για τρόπο μάθησης. Έτσι, χάνουμε την ευκαιρία να το αξιοποιήσουμε ως αποτελεσματική παιδαγωγική πρακτική.
Τα δημιουργικά, ανατρεπτικά παιδιά χρειάζονται περιβάλλοντα που να ενθαρρύνουν τα διανοητικά ρίσκα χωρίς κριτική. Αντίθετα, τα παραδοσιακά σχολεία με αυστηρά προγράμματα και καθιστική μάθηση συχνά προκαλούν γνωστική τοξικότητα.
Μαθησιακά περιβάλλοντα ανάπτυξης δημιουργικότητας
- Ασφάλεια και αποδοχή λαθών ως ευκαιρίες μάθησης.
- Ευέλικτη δομή με σαφείς στόχους, αλλά πολλούς τρόπους να τους πετύχει το παιδί.
- Αντίληψη διαφορών ως πόρων και όχι ως ελλείψεων.
Μαθησιακά περιβάλλοντα καταπίεσης δημιουργικότητας
- Συμμόρφωση πάνω από τη συνεισφορά.
- Αυστηρές χρονικές δομές που θυσιάζουν τη δημιουργική σκέψη.
- Παθολογικοποίηση διαφορών αντί να αξιοποιούνται ως δυνατά σημεία.
Γονείς και οι συνήθεις παγίδες
Τι δεν πρέπει να κάνετε αν θέλετε να βοηθήσετε το παιδί σας να εξελίξει τη φυσική του τάση για εξερεύνηση, ανατροπή και δημιουργία:
1. Η βιαστική απάντηση στο παιδί
Όταν ρωτά το παιδί κάτι σαν «Γιατί αλλάζουν χρώμα τα φύλλα;» και η απάντηση είναι «Γιατί κάνει κρύο», μπορεί και να μπλοκάρουμε τη διαδικασία σκέψης του. Καλύτερο ίσως θα ήταν να απαντήσουμε «Εσύ τι νομίζεις; Τι παρατήρησες;», αφήνοντάς το να βάλει τη φαντασία και τη λογική του σκέψη να δουλέψουν.
2. Παιδί και απόρριψη
Το «Όχι τώρα» ή «Ρώτα τη δασκάλα σου» κλείνει τα «παράθυρα» της περιέργειας. Ακόμα και μια απλή αναβολή τύπου «Τέλεια ερώτηση, ας το συζητήσουμε μετά» είναι πιο θετική.
3. Η ψεύτικη σαφήνεια
Η υπερ-απλούστευση θεμάτων όπως ο θάνατος ή οι συγκρούσεις κάνει τα παιδιά να νιώθουν ότι τα παραπλανούμε. Όταν πρόκειται για μια διαφωνία, ίσως θα ήταν πιο σοφό να τους πούμε κάτι του στυλ «Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικές απόψεις. Εσύ τι σκέφτεσαι;»
4. Πρακτικές στρατηγικές στο σπίτι
- Καθιερώστε χρόνο εξερεύνησης, δηλαδή 30 λεπτά την ημέρα, με υλικά, όπως χαρτί, χρώματα, εργαλεία, με σαφείς στόχους. Και απολαύστε το αποτέλεσμα της δημιουργικότητάς τους!
- Υιοθετήστε γλώσσα και στάση που καλλιεργεί τη δημιουργικότητα και δεν την αποτρέπει.
Με τους τρόπους αυτούς, τα παιδιά τείνουν να αναπτύσσουν περισσότερο την ικανότητα να σκέφτονται αυτόνομα, να συνεργάζονται και να βρίσκουν λύσεις σε προβλήματα, που μπορεί να προκύψουν και αργότερα στη ζωή τους.
Επίσης, όταν μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα που φροντίζουν να αξιοποιούν την προδιάθεσή τους για δημιουργικότητα, μαθαίνουν ότι οι ερωτήσεις τους έχουν αξία και ότι οι ιδέες τους μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά.
Ένα παιδί που θεωρείται «δύσκολο» μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ακριβώς το μυαλό που χρειάζεται το μέλλον μας!