Ο Mickey Mouse δεν είναι απλώς ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους animated χαρακτήρες όλων των εποχών. Είναι κάτι πολύ πιο βαθύ: ένα συναίσθημα που ενεργοποιείται σχεδόν αυτόματα, πριν προλάβουμε να επεξεργαστούμε συνειδητά αυτό που βλέπουμε.
Η σχεδίασή του δεν είναι τυχαία. Βασίζεται σε γεωμετρικές απλότητες που εξασφαλίζουν άμεση αναγνώριση ακόμη και από τις πιο «δύσκολες» θέσεις, όπως η τελευταία σειρά ενός θορυβώδους κινηματογράφου. Πιο σημαντικά όμως, αυτά τα χαρακτηριστικά παραπέμπουν σε ένα εξελικτικά οικείο μοτίβο: το λεγόμενο baby schema.
Διαβάστε επίσης: Πώς βοηθάμε το παιδί να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του;
Το πρόσωπο του Mickey Mouse ενεργοποιεί το ένστικτο φροντίδας
Η στρογγυλή μορφή του προσώπου, τα μεγάλα μάτια και η μικρή μύτη αποτελούν καθολικά χαρακτηριστικά του βρεφικού σταδίου ανάπτυξης. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να αναγνωρίζει αυτά τα στοιχεία και να αντιδρά με φροντίδα, επιείκεια και θετική συναισθηματική διάθεση. Είναι ένας βιολογικός μηχανισμός επιβίωσης: τα βρέφη χρειάζονται προστασία και οι ενήλικες είναι «προγραμματισμένοι» να την προσφέρουν.
Έρευνες δείχνουν ότι αυτός ο μηχανισμός ενεργοποιείται ακόμη και όταν τα χαρακτηριστικά αυτά εμφανίζονται σε σκίτσα ή καρτούν και όχι σε πραγματικά ανθρώπινα πρόσωπα. Ο Mickey, λοιπόν, δεν μας φαίνεται φιλικός απλώς επειδή είναι «χαριτωμένος», αλλά επειδή ενεργοποιεί μια βαθιά, αυτόματη βιολογική απόκριση.
Το make-believe ως δεξιότητα επιβίωσης
Η φαντασία συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι παιδικό ή δευτερεύον. Στην πραγματικότητα, όμως, για ένα κοινωνικό είδος όπως ο άνθρωπος, το pretend play είναι εργαλείο επιβίωσης. Μέσα από τη φαντασία «δοκιμάζουμε» τη ζωή χωρίς να πληρώνουμε το πλήρες τίμημα. Εξασκούμαστε στον φόβο, στη συνεργασία, στην απώλεια και στην ελπίδα, σε ένα ασφαλές περιβάλλον.
Τα παιδιά το κάνουν μέσω του παιχνιδιού. Οι ενήλικες μέσω ιστοριών, αφηγήσεων και συμβόλων. Ο Mickey βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους: έχει την απλότητα του παιδικού παιχνιδιού, αλλά ζει μέσα σε αφηγηματικές δομές που θυμίζουν τις ιστορίες των ενηλίκων.
Ο Mickey φοβάται, χάνει, αποτυγχάνει, αλλά πάντα ανακάμπτει. Τα αρνητικά γεγονότα δεν μετατρέπονται ποτέ σε τραγωδία. Αυτό είναι καθοριστικό. Από εξελικτική σκοπιά, η φαντασία είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος μαθαίνει να διαχειρίζεται το άγνωστο και να ρυθμίζει το στρες. Οι ιστορίες μας επιτρέπουν να αναγνωρίζουμε μοτίβα επίλυσης προβλημάτων και –κυρίως– να βιώνουμε την ανακούφιση της λύσης.
Έρευνες στο pretend play δείχνουν ότι η ενισχύει τον συναισθηματικό έλεγχο και την κοινωνική κατανόηση.
Για πάντα παιδιά
Ο Mickey έχει αλλάξει μέσα στα χρόνια. Από σκανταλιάρης και παρορμητικός έγινε πιο ήπιος, πιο σταθερός, πιο φιλικός. Αυτή η εξέλιξη δεν είναι άσχετη με την κοινωνική πραγματικότητα. Όσο ο κόσμος γινόταν πιο θορυβώδης και χαοτικός, οι άνθρωποι αναζητούσαν στα σύμβολά τους παρηγοριά.
Παρά τις αλλαγές του, ο Mickey δεν γερνά. Αυτή η διαχρονικότητα τον καθιστά έναν σταθερό συναισθηματικό άξονα. Οι ψυχολόγοι μιλούν για νοσταλγική συνέχεια: την αίσθηση ότι η ζωή μας αποτελεί ένα ενιαίο, συνεκτικό σύνολο.
Η νοσταλγία δεν είναι απλώς συναίσθημα. Είναι μηχανισμός ψυχικής ενδυνάμωσης. Βελτιώνει τη διάθεση, ενισχύει το αίσθημα νοήματος και μειώνει την κοινωνική απομόνωση.
Ο Mickey μας επιτρέπει να κρατήσουμε ένα κομμάτι της παιδικής τους ηλικίας χωρίς να επιστρέφουν σε αυτήν. Προσφέρει απαλότητα και χαρά, χωρίς να αναιρεί την ωριμότητα ή την υπευθυνότητα.
