Υπάρχουν μέρες που το να ζητήσεις από ένα παιδί να φορέσει κάλτσες μοιάζει με διαπραγμάτευση υψηλού επιπέδου. Λες «ντύσου», δεν απαντά. Ξαναλές «βούρτσισε τα δόντια σου», σιωπή. Στην τέταρτη επανάληψη, η φωνή ανεβαίνει: «Μα δεν ακούς που σου μιλάω;». Κι όμως, τα παιδιά ακούν τα πάντα, απλώς δεν αντιδρούν σε όλα.
Ακούν τις κουβέντες μας με άλλους ενήλικες. Ακούν τι λέμε στο τηλέφωνο. Ακούν τα σχόλιά μας για τη δουλειά, τους φίλους, τον εαυτό μας. Παρατηρούν, επεξεργάζονται, αποθηκεύουν. Η επιστήμη το επιβεβαιώνει. Τα παιδιά μαθαίνουν σε τεράστιο βαθμό μέσω της «υποκλοπής» πληροφοριών, ενός φαινομένου που ονομάζεται eavesdropping.
Διαβάστε επίσης: Γονείς: Να είμαστε φίλοι με τα παιδιά μας ή όχι;
Τα παιδιά μαθαίνουν πριν καν μιλήσουν
Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και νήπια δύο ετών μπορούν να μάθουν νέες λέξεις απλώς ακούγοντάς τες σε μια συζήτηση τρίτων, χωρίς να απευθύνεται κανείς άμεσα σε αυτά. Δηλαδή, το παιδί δεν χρειάζεται απαραίτητα να βρίσκεται στο επίκεντρο για να μάθει· ο εγκέφαλός του είναι ήδη σε «λειτουργία απορρόφησης».
Σε μεγαλύτερες ηλικίες (3–6 ετών), τα παιδιά μπορούν να μάθουν όχι μόνο λέξεις αλλά και πραγματικές πληροφορίες απλώς ακούγοντας μια συνομιλία, ακόμη και τηλεφωνική. Αυτό σημαίνει ότι η γλώσσα, η γνώση και τα κοινωνικά νοήματα χτίζονται αθόρυβα, στο παρασκήνιο της καθημερινότητας.
Δεν μαθαίνουν μόνο λέξεις, μαθαίνουν συμπεριφορές
Η «συναισθηματική κατασκοπεία» (emotional eavesdropping) είναι ένας όρος που χρησιμοποιούν οι ερευνητές για να περιγράψουν την ικανότητα των νηπίων (ήδη από την ηλικία των 15-18 μηνών) να παρακολουθούν τις συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ τρίτων και να τις χρησιμοποιούν για να ρυθμίσουν τη δική τους συμπεριφορά.
Παιδιά που παρατηρούν ενήλικες να χρησιμοποιούν αντικείμενα με έναν συγκεκριμένο τρόπο, είναι ικανά να μιμηθούν αυτές τις πράξεις αργότερα, χωρίς ποτέ να τους έχει δοθεί οδηγία.
Με απλά λόγια:
τα παιδιά δεν ακούν μόνο τι λέμε.
Παρτηρούν πώς ζούμε.
Μαθαίνουν πώς λύνουμε προβλήματα.
Πώς μιλάμε όταν θυμώνουμε.
Πώς φερόμαστε στους άλλους και στον εαυτό μας.
Η ακρόαση ως εξελικτικό εργαλείο
Η ικανότητα μάθησης μέσω παρατήρησης δεν είναι ανθρώπινο προνόμιο. Μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι πολλά είδη μαθαίνουν ήχους, σήματα και συμπεριφορές απλώς ακούγοντας άλλους. Πρόκειται για έναν αρχέγονο μηχανισμό επιβίωσης: πριν δράσω, παρατηρώ.
Για τα παιδιά, αυτό μεταφράζεται σε έναν εγκέφαλο που βρίσκεται διαρκώς σε λειτουργία «σάρωσης περιβάλλοντος».
Γιατί κρυφακούν;
Όταν αντιλαμβάνονται ότι μια συζήτηση είναι ιδιωτική ή γίνεται χαμηλόφωνα, η περιέργειά τους αυξάνεται, καθώς θεωρούν ότι οι πληροφορίες αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
Συχνά κρυφακούν για να αντλήσουν πληροφορίες σχετικά με το περιβάλλον τους και να διαπιστώσουν αν είναι ασφαλή. Με αυτόν τον τρόπο “χαρτογραφούν” πιθανούς κινδύνους ή αλλαγές που μπορεί να τα επηρεάσουν.