Η ευγνωμοσύνη είναι μια δεξιότητα που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί βλέπει τον εαυτό του, τους άλλους και τη θέση του μέσα στον κόσμο. Η σύγχρονη ψυχολογία δείχνει ότι τα παιδιά που μαθαίνουν να αναγνωρίζουν την προσφορά, την καλοσύνη και τη σημασία των σχέσεων τείνουν να αναπτύσσουν μεγαλύτερη ενσυναίσθηση, καλύτερη κοινωνική προσαρμογή και πιο σταθερή αίσθηση προσωπικής αξίας.
Με απλά λόγια, η ευγνωμοσύνη δεν κάνει απλώς τα παιδιά «πιο ευγενικά». Τα βοηθά να γίνουν πιο ισορροπημένοι άνθρωποι.
Διαβάστε επίσης: Λεπτές κινητικές δεξιότητες στα νήπια: Γιατί είναι τόσο σημαντικές;
Ευγνωμοσύνη δεν είναι μόνο να λες «ευχαριστώ»
Δεν αφορά μόνο μια λέξη. Η ευγνωμοσύνη αφορά την ικανότητα του παιδιού να αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι μόνο του. Ότι γύρω του υπάρχουν άνθρωποι που φροντίζουν, προσφέρουν, περιμένουν, μοιράζονται, αγαπούν. Όταν ένα παιδί αρχίζει να καταλαβαίνει ότι η καθημερινότητά του είναι γεμάτη από μικρές πράξεις καλοσύνης —από τον γονιό που του ετοιμάζει πρωινό μέχρι τον δάσκαλο που το ενθαρρύνει— τότε αρχίζει να χτίζεται μέσα του μια πιο ώριμη σχέση με τον κόσμο.
Και αυτό έχει σημασία, γιατί η ευγνωμοσύνη συνδέεται στενά με τη λεγόμενη prosocial behavior, δηλαδή τις συμπεριφορές που ωφελούν τους άλλους: συνεργασία, προσφορά, καλοσύνη, αλληλεγγύη.
Η επιστήμη της αναπτυξιακής ψυχολογίας έχει δείξει ότι τα παιδιά χρειάζονται αγάπη χωρίς όρους, αλλά και σαφή όρια. Όταν όλα περιστρέφονται γύρω από τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τις απαιτήσεις τους, δυσκολεύονται να αναπτύξουν την ικανότητα να βλέπουν τους άλλους ως ισότιμα πρόσωπα με δικές τους ανάγκες και συναισθήματα.
Οι ιστορίες είναι το πρώτο εργαστήριο αξιών
Οι αξίες δεν διδάσκονται μόνο με «κηρύγματα». Συχνά, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να μιλήσουμε σε ένα παιδί για την καλοσύνη, τη δικαιοσύνη ή τον σεβασμό είναι μέσα από τις ιστορίες.
Το βραδινό παραμύθι, για παράδειγμα, μπορεί να γίνει ένα μικρό εργαστήριο ηθικής σκέψης. Όχι με βαριές αναλύσεις, αλλά με απλές ερωτήσεις:
-
«Πιστεύεις ότι αυτός ο ήρωας φέρθηκε ωραία;»
-
«Γιατί νομίζεις ότι η φίλη του στενοχωρήθηκε;»
-
«Τι θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά;»
Μέσα από τέτοιες συζητήσεις, το παιδί αναπτύσσει σταδιακά αυτό που στην ψυχολογία ονομάζεται moral development, η ικανότητα δηλαδή να ξεχωρίζει κανείς τι είναι σωστό ή λάθος, αλλά και γιατί.
Οι αξίες χρειάζονται εξήγηση
Πολλά παιδιά ακούν από πολύ νωρίς φράσεις όπως «να είσαι καλός», «να μοιράζεσαι», «να λες την αλήθεια». Όμως τα παιδιά συνεργάζονται πολύ πιο ουσιαστικά όταν καταλαβαίνουν το νόημα πίσω από τον κανόνα.
Το να εξηγήσουμε ότι η καλοσύνη κάνει τους άλλους να νιώθουν ασφαλείς, ότι η γενναιοδωρία ενισχύει τις σχέσεις ή ότι η ειλικρίνεια χτίζει εμπιστοσύνη, βοηθά το παιδί να συνδέσει τη συμπεριφορά με το αποτέλεσμα.
Και υπάρχει και κάτι ακόμη πιο σημαντικό: τα παιδιά χρειάζεται να μάθουν ότι οι αξίες δεν ωφελούν μόνο τους άλλους. Ωφελούν και τα ίδια. Όταν ένα παιδί είναι ευγενικό, γενναιόδωρο, έντιμο και σεβαστικό, δεν χτίζει μόνο καλύτερες σχέσεις. Χτίζει και μια πιο σταθερή εσωτερική εικόνα.