Πολλές φορές βλέπουμε τα μικρά παιδιά να φωνάζουν, να χτυπούν τα πόδια τους ή να κλαίνε με ένταση. Είναι αυτές οι αντιδράσεις θυμός (tantrum) ή μια έκρηξη (meltdown); Παρόλο που μπορεί αυτές οι λέξεις να ακούγονται παρόμοιες, η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές συμπεριφορές με διαφορετικά αίτια και, κατά συνέπεια, απαιτούν μια διαφορετική προσέγγιση.
Τι είναι ο θυμός (tantrum);
Ο θυμός εμφανίζεται κυρίως συνήθως μέχρι την ηλικία των 4-5 ετών και αποτελεί τις περισσότερες φορές μια στόχο-κατευθυνόμενη συμπεριφορά. Τα παιδιά μπορεί να φωνάζουν, να κλαίνε, να χτυπούν τα πόδια τους ή να πετούν αντικείμενα όταν δεν παίρνουν αυτό που θέλουν. Δεν αντιδρούν με λίγα λόγια αυθαίρετα ή τυχαία, αλλά έχουν έναν “στόχο” πίσω από τη συμπεριφορά τους. Χρησιμοποιούν δηλαδή το θυμό για να πετύχουν κάτι που χρειάζονται.
Τα μικρά παιδιά δεν έχουν ακόμα τις δεξιότητες να εκφράσουν με λόγια τις ανάγκες και την απογοήτευσή τους, οπότε η ένταση εκδηλώνεται μέσω της συμπεριφοράς τους. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, οι θυμοί είναι σύντομοι – διαρκούν συνήθως 10 έως 15 λεπτά – και μπορούν να αντιμετωπιστούν με καθορισμό ορίων ή αλλαγή της προσοχής.
Τι είναι η έκρηξη (meltdown);
Σε αντίθεση με τον θυμό, η έκρηξη δεν έχει στόχο. Πρόκειται για μια αντίδραση σε ένα νευροβιολογικό και αισθητηριακό υπερφορτωμένο περιβάλλον, όπως συμβαίνει συχνά σε παιδιά με αυτισμό ή με δυσκολίες στην αισθητηριακή ανάπτυξη.
Κατά τη διάρκεια μιας έκρηξης, το παιδί μπορεί να κλαίει, να φωνάζει, να κινείται άτακτα, να χτυπάει ή να δαγκώνει τον εαυτό του. Στην κατάσταση αυτή, είναι δύσκολο έως αδύνατο να μιλήσει κανείς λογικά με το παιδί. Η έκρηξη τελειώνει όταν το παιδί εκτονώσει την ένταση.
Η φωτεινότητα, οι δυνατοί ήχοι, οι έντονες μυρωδιές ή οι ξαφνικές αλλαγές στη ρουτίνα μπορεί να επιβαρύνουν το παιδί. Για καλύτερη αντιμετώπιση, είναι σημαντικό να προσαρμόζουμε το περιβάλλον, να διδάσκουμε στο παιδί τεχνικές για να ηρεμεί και να το υποστηρίζουμε με υπομονή στην αυτορρύθμιση των συναισθημάτων του.
Συνοπτικά: Βασικές διαφορές ανάμεσα στο θυμό και την έκρηξη
Θυμός (Tantrum)
- Αφορά κυρίως την προσχολική ηλικία
- Το παιδί προσπαθεί να πετύχει κάτι
- Το παιδί μπορεί να «λογικευτεί»
- Έχει σύντομη διάρκεια (10-15 λεπτά)
- Συχνότερες αιτίες: απογοήτευση, επιθυμία για κάτι
Έκρηξη (Meltdown)
- Μπορεί να συμβεί και σε μεγαλύτερα παιδιά, ακόμα και εφήβους
- Προκύπτει ως αντίδραση στην υπερφόρτωση
- Το παιδί είναι δύσκολο έως αδύνατο να «λογικευτεί»
- Μπορεί να είναι μεγαλύτερη σε διάρκεια και απαιτεί εκτόνωση
- Αιτίες: αισθητηριακή υπερφόρτωση, στρες
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς
- Θυμός: Αγνοήστε την ανεπιθύμητη συμπεριφορά, θέστε όρια με σαφήνεια και χρησιμοποιήστε time-outs (δώστε χρόνο στο παιδί να ηρεμήσει σε ένα ήσυχο μέρος) αν χρειάζεται. Διδάξτε στο παιδί να εκφράζει τις ανάγκες του με λόγια.
- Έκρηξη: Δημιουργήστε ένα ασφαλές και ήρεμο περιβάλλον. Χρησιμοποιήστε τεχνικές ηρεμίας (π.χ. βαθιές αναπνοές, κούνημα, χαμηλούς ήχους). Προσαρμόστε ρουτίνες και περιβάλλοντα ώστε να μειωθεί η υπερφόρτωση.
*Οι συμβουλές δεν υποκαθιστούν τη διάγνωση ή τη θεραπεία από ειδικό. Αν παρατηρήσετε έντονα ανησυχητικές συμπεριφορές, η αξιολόγηση και η καθοδήγηση από επαγγελματία είναι απαραίτητη.