Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν κάθε μητέρα γνωρίζει πολύ καλά: το παιδί παίζει ήρεμα μόνο του, όμως μόλις εκείνη απαντήσει σε ένα email, μιλήσει στο τηλέφωνο, ανοίξει τον υπολογιστή, πάει να κάνει μπάνιο ή καθίσει να φάει, ακούγεται αμέσως το γνώριμο: «Μαμά!». Και κάπως έτσι ξεκινά ένας μικρός καθημερινός “μαραθώνιος” διακοπών, ερωτήσεων και αιτημάτων που συχνά κουράζει τις μαμάδες ή τις κάνει να αισθάνονται ενοχές επειδή νιώθουν ότι δεν μπορούν να ανταποκριθούν κάθε λεπτό.
Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, αυτή η συμπεριφορά δεν είναι τυχαία — ούτε σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί είναι «απαιτητικό» ή «κακομαθημένο». Αντίθετα, συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο που λειτουργεί ο παιδικός εγκέφαλος, αλλά και με τον συναισθηματικό δεσμό που έχει αναπτύξει το παιδί με τον βασικό φροντιστή του.
Διαβάστε επίσης: Παρατηρητικότητα: Έτσι κι αλλιώς τα παιδιά τα βλέπουν όλα
Τα παιδιά καταλαβαίνουν αμέσως πότε “χάνουν” την προσοχή μας
Τα μικρά παιδιά είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στην προσοχή των γονιών τους — και ιδιαίτερα του ανθρώπου με τον οποίο αισθάνονται πιο ασφαλή και συνδεδεμένα.
Ακόμη κι όταν φαίνεται πως παίζουν αδιάφορα ή ασχολούνται με κάτι άλλο, αντιλαμβάνονται πολύ γρήγορα τη στιγμή που η προσοχή της μητέρας μεταφέρεται αλλού: σε μια οθόνη, σε μια συζήτηση, σε μια δουλειά του σπιτιού ή ακόμη και σε ένα μικρό διάλειμμα ξεκούρασης.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, για τα παιδιά, η προσοχή του γονέα δεν είναι απλώς θέμα επικοινωνίας. Συνδέεται άμεσα με το αίσθημα ασφάλειας, σύνδεσης και επιβεβαίωσης.
Γι’ αυτό και πολλές φορές, τη στιγμή που η μαμά «αποσύρεται» έστω και για λίγο, το παιδί επιχειρεί να την επαναφέρει κοντά του.
Γιατί συμβαίνει κυρίως με τη μαμά;
Σε πολλές οικογένειες, η μητέρα εξακολουθεί να αποτελεί το πρόσωπο στο οποίο το παιδί στρέφεται περισσότερο για:
- παρηγοριά
- βοήθεια
- συναισθηματική ρύθμιση
- επιβεβαίωση
- αίσθημα ασφάλειας
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι όταν υπάρχουν και άλλοι διαθέσιμοι ενήλικες, το παιδί συχνά συνεχίζει να αναζητά κυρίως τη μητέρα όταν βαριέται, αγχώνεται, κουράζεται ή απλώς χρειάζεται σύνδεση.
Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι αυτή η συμπεριφορά συνδέεται με τη θεωρία του δεσμού (attachment theory): το παιδί αναζητά ενστικτωδώς τη «βάση ασφαλείας» του όταν χρειάζεται συναισθηματική επανασύνδεση.
Γιατί συμβαίνει συνήθως… τη χειρότερη στιγμή;
Πολλοί γονείς νιώθουν ότι τα παιδιά τους φαίνεται να έχουν ένα σχεδόν «μαγικό» timing: ζητούν κάτι ακριβώς τη στιγμή που ο γονέας είναι πιο πιεσμένος ή κουρασμένος.
Στην πραγματικότητα, αυτό συμβαίνει γιατί τα παιδιά αντιλαμβάνονται εντονότερα την απουσία προσοχής όταν ο γονέας είναι ψυχικά ή σωματικά απορροφημένος αλλού.
Επιπλέον, ο παιδικός εγκέφαλος δεν έχει ακόμη αναπτύξει πλήρως δεξιότητες όπως:
- η υπομονή
- ο αυτοέλεγχος
- η διαχείριση της αναμονής
- η ανοχή στη ματαίωση
- η ανεξάρτητη απασχόληση
Έτσι, η ανάγκη για άμεση ανταπόκριση εκφράζεται πολλές φορές παρορμητικά.
Πότε χρειάζεται προσοχή
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αναζήτηση προσοχής είναι φυσιολογικό κομμάτι της ανάπτυξης. Ωστόσο, αν το παιδί δυσκολεύεται υπερβολικά να αποχωριστεί τον γονέα, δεν μπορεί να μείνει ούτε για λίγο μόνο του ή εμφανίζει έντονο άγχος όταν δεν έχει συνεχή ανταπόκριση, ίσως χρειάζεται πιο προσεκτική αξιολόγηση των συναισθηματικών του αναγκών.
Συχνά, πίσω από την υπερβολική προσκόλληση μπορεί να κρύβονται:
- άγχος
- ανασφάλεια
- μεγάλες αλλαγές στην καθημερινότητα
- κούραση
- ανάγκη για περισσότερο ποιοτικό χρόνο
«Μαμά» & «μαμά»: Τι μπορούν τελικά να κάνουν οι γονείς;
Οι ψυχολόγοι προτείνουν να αποφεύγονται οι έντονες αντιδράσεις ή οι συνεχείς απορρίψεις του τύπου «άσε με λίγο ήσυχη» ή «δεν βλέπεις ότι δουλεύω;», καθώς το παιδί συνήθως δεν προσπαθεί να ενοχλήσει, αλλά να συνδεθεί.
Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι ο γονέας πρέπει να είναι διαθέσιμος κάθε στιγμή της ημέρας. Τα όρια είναι εξίσου σημαντικά για την ανάπτυξη του παιδιού.
Μερικές πρακτικές που βοηθούν περιλαμβάνουν:
- να ενημερώνουμε το παιδί για το πότε θα είμαστε διαθέσιμοι
- να δημιουργούμε μικρές ρουτίνες ανεξάρτητης απασχόλησης
- να αφιερώνουμε καθημερινά λίγο χρόνο αποκλειστικής προσοχής χωρίς κινητό ή περισπασμούς
- να επιβραβεύουμε τις στιγμές που το παιδί καταφέρνει να περιμένει
- να διατηρούμε ήρεμο τόνο όταν βάζουμε όρια