Συχνά μπερδεύουμε την εικόνα με την πραγματική ωριμότητα. Τα παιδιά σήμερα υιοθετούν την εμφάνιση, τη συμπεριφορά και την καταναλωτική κουλτούρα των ενηλίκων πολύ νωρίτερα (φαινόμενο KGOY – Kids Getting Older Younger). Αυτό όμως αποτελεί κοινωνική μίμηση και όχι συναισθηματική ανάπτυξη.
Παρότι πολλά σημερινά παιδιά δείχνουν πιο ώριμα, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι έτοιμα για την ενηλικίωση. Αντίθετα, αρκετές μελέτες υποστηρίζουν ότι η υπερβολική έκθεση σε περιεχόμενο ενηλίκων δημιουργεί μια μορφή «πρόωρης επίδοσης ωριμότητας». Τα παιδιά υιοθετούν τάσεις, πρότυπα ομορφιάς και συμπεριφορές χωρίς να έχουν περάσει από τις αντίστοιχες αναπτυξιακές εμπειρίες.
Διαβάστε επίσης: Αγόρια: Πώς τα μαθαίνουμε να σέβονται τα κορίτσια;
Η βιομηχανία των social media ενισχύει αυτή την τάση. Αλγόριθμοι προτείνουν συνεχώς περιεχόμενο που προωθεί συγκεκριμένες εικόνες επιτυχίας, εμφάνισης και κοινωνικής αποδοχής. Παιδιά 10 ή 11 ετών μπορεί να ενδιαφέρονται για ρουτίνες περιποίησης, καταναλωτικά προϊόντα ή αισθητικές πρακτικές που παλαιότερα αφορούσαν πολύ μεγαλύτερες ηλικίες.
Αυτό έχει συνδεθεί με αυξημένα επίπεδα άγχους και χαμηλής αυτοεκτίμησης, ιδιαίτερα στα κορίτσια. Η συνεχής σύγκριση με «τέλειες» εικόνες και η πίεση για διαρκή κοινωνική παρουσία μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία σε μια περίοδο όπου η αίσθηση ταυτότητας βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.
Η παιδική ηλικία δεν εξαφανίστηκε
Παρά τις αλλαγές, η παιδική ηλικία δεν έχει χαθεί. Τα σημερινά παιδιά εξακολουθούν να αγαπούν το παιχνίδι, τις φιλίες, τα μυστικά, τις συλλογές αντικειμένων και τις κοινές εμπειρίες. Δημιουργούν δικούς τους κώδικες επικοινωνίας, ενθουσιάζονται με τάσεις και αναζητούν την αίσθηση του «ανήκειν», όπως έκαναν όλες οι γενιές.
Αυτό που αλλάζει είναι κυρίως το περιβάλλον μέσα στο οποίο εκδηλώνονται αυτές οι ανάγκες. Οι φιλίες μπορεί να συνεχίζονται μέσα από διαδικτυακές συνομιλίες, οι χορογραφίες να μαθαίνονται από βίντεο και τα παιχνίδια να μεταφέρονται σε ψηφιακούς χώρους. Ο πυρήνας της ανάγκης για σύνδεση, όμως, παραμένει ίδιος.
Μάλιστα, ορισμένες πρόσφατες τάσεις δείχνουν μια πιθανή «επιστροφή» σε πιο αναλογικές εμπειρίες. Η αυξανόμενη συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία των παιδιών, οι περιορισμοί κινητών σε σχολεία και η ενίσχυση δραστηριοτήτων χωρίς οθόνες υποδηλώνουν ότι κοινωνίες και οικογένειες αρχίζουν να επαναξιολογούν τη σχέση των παιδιών με την τεχνολογία.
Τι χρειάζονται πραγματικά τα παιδιά σήμερα;
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι τα παιδιά χρειάζονται χώρο για αυθορμητισμό, δοκιμές, μικρές αποτυχίες και πραγματικές κοινωνικές εμπειρίες. Χρειάζονται επίσης ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και την ανεξαρτησία.
Η τεχνολογία από μόνη της δεν αποτελεί τον «εχθρό». Προσφέρει δημιουργικές δυνατότητες, πρόσβαση στη γνώση και νέες μορφές επικοινωνίας. Το ζήτημα αφορά κυρίως τον τρόπο χρήσης της και το αν αντικαθιστά πλήρως εμπειρίες που είναι απαραίτητες για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη.
Οι παιδοψυχολόγοι τονίζουν ότι σημαντικό ρόλο παίζουν:
- ο ελεύθερος χρόνος χωρίς διαρκή προγραμματισμό,
- η φυσική κοινωνική επαφή,
- το μη δομημένο παιχνίδι,
- η ανοχή στην ανία,
- η δυνατότητα ανάληψης μικρών ευθυνών,
- και η εμπειρία της αμηχανίας χωρίς υπερβολικό φόβο έκθεσης.
Μέσα από αυτές τις εμπειρίες χτίζονται δεξιότητες που δύσκολα αναπτύσσονται αποκλειστικά μέσα από οθόνες.