Η αποτυχία αποτελεί μία από τις πιο πολύτιμες εμπειρίες μάθησης, αν και οι περισσότεροι γονείς δυσκολεύονται να παρακολουθούν το παιδί τους να απογοητεύεται. Παρ’ όλα αυτά, οι μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά που έχουν την ευκαιρία να κάνουν λάθη και να αναλαμβάνουν την ευθύνη τους αναπτύσσουν καλύτερες δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και μεγαλύτερη ψυχολογική ανθεκτικότητα.
Όταν ένα παιδί ξεχάσει την ομπρέλα του και βραχεί ή δεν διαβάσει επαρκώς για ένα διαγώνισμα και λάβει χαμηλή βαθμολογία, βιώνει τις φυσικές συνέπειες των επιλογών του. Αυτές οι εμπειρίες, όσο δυσάρεστες κι αν είναι, συμβάλλουν στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ πράξεων και αποτελεσμάτων.
Διαβάστε επίσης: Άγχος και παιδί: Ποια είναι τα σημάδια που πρέπει να προσέξετε;
Οι ψυχολόγοι αναφέρονται συχνά στη θεωρία της «νοοτροπίας ανάπτυξης» (growth mindset), η οποία αναπτύχθηκε από την ψυχολόγο Carol Dweck. Σύμφωνα με αυτήν, τα παιδιά που αντιμετωπίζουν τα λάθη ως ευκαιρίες μάθησης και όχι ως απόδειξη ανικανότητας είναι πιο πιθανό να επιμείνουν μπροστά στις δυσκολίες και να εξελιχθούν.
Αντί λοιπόν να εστιάζουμε στο τι πήγε στραβά, είναι προτιμότερο να συζητούμε με το παιδί τι μπορεί να κάνει διαφορετικά την επόμενη φορά. Με αυτόν τον τρόπο, η αποτυχία μετατρέπεται σε πολύτιμη ανατροφοδότηση.
Οι επιλογές χτίζουν αυτοπεποίθηση
Η δυνατότητα λήψης αποφάσεων αποτελεί βασικό πυλώνα της ανεξαρτησίας. Όταν οι γονείς δίνουν στα παιδιά την ευκαιρία να επιλέγουν, τους μεταφέρουν το μήνυμα ότι οι σκέψεις, οι προτιμήσεις και οι ανάγκες τους έχουν σημασία.
Οι επιλογές δεν χρειάζεται να είναι μεγάλες. Ένα μικρό παιδί μπορεί να διαλέξει ανάμεσα σε δύο μπλούζες ή να αποφασίσει αν θα πάει στην παιδική χαρά ή για περίπατο. Ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να οργανώσει το πρόγραμμα μελέτης του ή να αναλάβει περισσότερες πρωτοβουλίες στις κοινωνικές του δραστηριότητες.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η παροχή περιορισμένων επιλογών είναι πιο αποτελεσματική από την πλήρη ελευθερία. Πολλές εναλλακτικές μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση και άγχος, ιδιαίτερα στα μικρότερα παιδιά.
Μέσα από τη διαδικασία των επιλογών, τα παιδιά μαθαίνουν να αξιολογούν δεδομένα, να προβλέπουν συνέπειες και να αναλαμβάνουν την ευθύνη των αποφάσεών τους. Ακόμη και όταν κάνουν λανθασμένες επιλογές, αποκτούν πολύτιμες εμπειρίες που ενισχύουν την ωριμότητά τους.
Γιατί η τελειότητα δεν πρέπει να είναι ο στόχος για τα παιδιά
Πολλοί γονείς διορθώνουν αμέσως ό,τι δεν γίνεται σύμφωνα με τα δικά τους πρότυπα. Ξαναστρώνουν το κρεβάτι που έφτιαξε το παιδί, διπλώνουν εκ νέου τα ρούχα που τακτοποίησε ή επαναλαμβάνουν μια εργασία που δεν έγινε «σωστά».
Αν και αυτή η αντίδραση είναι κατανοητή, μπορεί άθελά της να αποθαρρύνει την προσπάθεια. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι η δουλειά του δεν είναι ποτέ αρκετά καλή, είναι πιθανό να σταματήσει να προσπαθεί.
Η έμφαση πρέπει να δίνεται στη διαδικασία και όχι στο αποτέλεσμα. Το ζητούμενο δεν είναι η τέλεια εκτέλεση αλλά η ανάληψη της ευθύνης. Οι δεξιότητες βελτιώνονται μέσα από την εξάσκηση και όχι μέσα από τη συνεχή διόρθωση.