Θα μπορούσε η σχολική βαθμολογία να επηρεάζει την ψυχική υγεία των παιδιών;
Η μελέτη που παρουσιάζεται στο The Conversation, εξετάζει μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που εφαρμόστηκε στη Σουηδία το 2012 και μετέφερε την έναρξη της επίσημης βαθμολόγησης από την όγδοη στην έκτη τάξη. Έτσι, οι μαθητές άρχισαν να λαμβάνουν επίσημους βαθμούς και να αξιολογούνται συγκριτικά με τους συνομηλίκους τους περίπου δύο χρόνια νωρίτερα από ό,τι συνέβαινε στο παρελθόν.
Πάνω από μισό εκατομμύριο μαθητές στο δείγμα
Για να μετρήσουν τις επιπτώσεις της αλλαγής, οι ερευνητές αξιοποίησαν εθνικά αρχεία εκπαίδευσης και υγείας που κάλυπταν περισσότερα από 520.000 παιδιά γεννημένα μεταξύ 1992 και 2000. Συγκρίνοντας μαθητές που βρέθηκαν οριακά πριν και μετά την εφαρμογή της μεταρρύθμισης, κατάφεραν να απομονώσουν την επίδραση της πρόωρης βαθμολόγησης από άλλες κοινωνικές ή χρονικές μεταβολές.
Η ανάλυση επικεντρώθηκε στις ψυχιατρικές διαγνώσεις που είχαν καταγραφεί όταν οι μαθητές έφτασαν στην ένατη τάξη, δηλαδή στο τέλος της υποχρεωτικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Αύξηση κατάθλιψης και άγχους στα κορίτσια
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα κορίτσια που εκτέθηκαν στο νέο σύστημα αξιολόγησης εμφάνισαν περισσότερες διαγνώσεις κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών σε σύγκριση με εκείνα που φοίτησαν πριν από τη μεταρρύθμιση.
Το ποσοστό των κοριτσιών με τέτοιες διαγνώσεις αυξήθηκε από 1,4% σε 2%. Αν και η διαφορά μοιάζει μικρή με την πρώτη ματιά, στην πραγματικότητα αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 40% σε σχέση με τα προηγούμενα επίπεδα.
Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις εντοπίστηκαν σε μαθήτριες με χαμηλές ή μέτριες σχολικές επιδόσεις, ενώ στα αγόρια τα ευρήματα ήταν σαφώς πιο περιορισμένα και λιγότερο συνεπή.
Η πίεση της σύγκρισης
Κατά τους συγγραφείς, ένας από τους βασικούς λόγους πίσω από το φαινόμενο είναι ότι οι επίσημοι βαθμοί καθιστούν τη σχολική επίδοση πιο ορατή από νωρίς. Οι μαθητές δεν αξιολογούν πλέον μόνο τη δική τους πρόοδο, αλλά λαμβάνουν διαρκώς μηνύματα για το πού βρίσκονται σε σχέση με τους συμμαθητές τους.
Σε μια ηλικία όπου η αυτοεικόνα και η προσωπική ταυτότητα βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση, η συνεχής σύγκριση μπορεί να εντείνει το άγχος και το αίσθημα αποτυχίας.
Οι ερευνητές σημειώνουν επίσης ότι προηγούμενες μελέτες τους έχουν δείξει πως τα κορίτσια φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο από την αξιολογική ανατροφοδότηση. Όταν οι βαθμοί που λάμβαναν ήταν καλύτεροι από εκείνους που προέβλεπαν οι επιδόσεις τους, η ψυχική τους υγεία παρουσίαζε βελτίωση, γεγονός που υποδηλώνει μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στα μηνύματα που μεταφέρει η σχολική αξιολόγηση.
Οι επιδόσεις δεν είναι το μόνο ζητούμενο
Οι συγγραφείς δεν υποστηρίζουν ότι οι βαθμοί πρέπει να καταργηθούν. Αντίθετα, αναγνωρίζουν ότι αποτελούν χρήσιμο εργαλείο για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Ωστόσο, τονίζουν ότι η ηλικία στην οποία ξεκινά η επίσημη αξιολόγηση και η ένταση με την οποία εφαρμόζεται μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες για την ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών.
Όπως επισημαίνουν, κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που αποσκοπεί στη βελτίωση των επιδόσεων θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τα ακαδημαϊκά αποτελέσματα αλλά και την ψυχική ευημερία των μαθητών. Η παρακολούθηση της ψυχικής υγείας παράλληλα με τους εκπαιδευτικούς δείκτες μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό ανεπιθύμητων συνεπειών και στην καλύτερη προσαρμογή των πολιτικών αξιολόγησης.
*Από την Ευγενία Κοτρώτσιου
